Mediamorphos

Yeni yayıncılık, reklam ve pazarlama ortamı-3

2011-11-21T09:26:00.004+02:00

7. Haberciler blog yayınlıyor. Haber sitesi ve blog farkı azalıyor. Basılı mecradaki uzun metinli habercilik yerine kısa metinlerle haberler özetleniyor. Web’e kısa haber geçilip, basılı mecraya ayrıntılı yazılıyor. Blog yayınlayanların muhabirliği sürüyor. Bazı yayınlar çalışan blog içeriklerini geleneksel mecralarına aktarıyorlar. Blog üreten yayıncılar, kullanıcıların gözünde anındalık, gayr-ı resmilik ve etkileşimlilik kazanıyor.

8. Niş habercilik iş dünyasından teknolojiye, seyahatten spora önem kazanıyor. Genele seslenen haberin üretim ve sunumu zayıflıyor. Bunun yerine belli konular önem kazanıyor. Kullanıcılar “daha fazlasını” değil, “ilgilendikleri” haberi istiyor. Geleneksel mecralar her konudan biraz haberle, “herkes için birşeyler” sunardı. Geleneksel gazeteciler her konuda belli standartta haber üretebilirdi. Internet ilgi alanlarında haber aramayı ve bulmayı kolaylaştırdığından beri uzmanlaşmış haber ve haberci değerlendi, pazarlamada hedefleme avantajı sağladı. Reklamcılık açısından en değerli niş haber sahaları sırayla iş dünyası, teknoloji, sağlık ve seyahat.

9. Yayıncılıkta teknoloji ağır işçiliği üstleniyor, insanlar da ince işçiliği. Google News, editörlerle değil algoritmalarla haberleri seçip sıralıyor. Geleneksel yayıncılar ise seçilen haberlerin kalitesinde editörlerine güveniyor. Internet reklamlarıyla arama sonucu ve içerik sayfalarını birleştiren yine algoritmalar. SEO ve SEM (arama motoru optimizasyonu ve arama motoru pazarlaması) yöntemleri, arama motorlarında içerik ve ürün pazarlaması için kullanılıyor. İçerik yönetim sistemleri çevrimiçi yayıncılığı kolaylaştırıyor. CRM ve Web analiz sistemleri çevrimiçi içeriklerin tüketiminde 5N1K’yı ölçüyor. Veri madenciliğiyle atlananlar farkediliyor. İçerikler daha zekice üretilip, internet reklam körlüğünü aşmak için kişiselleştirilen reklamlarla ilişkilendiriliyor. İleri görüşlü yayıncılar kullanıcıların seçimlerini en çok okunan, iletilen ve yorumlanan içerikleri belirleyip, yayınlarını yönlendirmede kullanıyorlar.

10. Eski pazarlama teknikleri pahalı ve verimsiz. Medya viral pazarlamayla kullanıcıları, pazarlamacılar da yeni iletişim ortamlarını verimli kullanarak medyayı yönlendiriyor. Eskiden yayınlar kendi ürünlerine ilişkin reklamları kendileri yayınlardı. Pazarlamacılar ellerindeki basın listelerini güncel tutar, ilgili bültenleri habercilere çeşitli kanallarla iletirlerdi. Herkes mutluydu. Şimdilerde ise viral pazarlama ve sosyal ağlar, hem medyanın yerini alıyor, hem de medyaya ve pazarlamacılara fırsatlar sunuyor. Eşik bekçilerinin eksildiği dikkat ekonomisinde her şey, marka, haber ve ismin ortaya konulup başkalarınca fark ettirilmesini sağlamakta yatıyor. Yayıncılar sosyal ortamları araştırma, izlerkitle ile bağlantı ve pazarlama için kullanıyorlar. Bulunur ve paylaşılır olmak yeni iletişim ortamlarının anahtarı.

11. Yayıncılar birçok yeteneği ve farklı mesleki becerileri elde edip bir arada kullanmak zorunda. Nesil farkı dünün ve yarının yayıncılarının teknoloji bilgi, beceri ve kullanımında ortaya çıkıyor. Yayıncılıkta maaşlı tam zamanlı çalışma yerine serbest yarı zamanlı çalışma, çokluortam yayıncılığı yanında, işletmecilik, finansal okur-yazarlık ve sosyal ağ yetenekleri önem kazanıyor. Yayıncılığı para kazanmak için değil, idealleri için ve meslek aşkıyla yapacaklar aranıyor. Yeni yayıncıların iş ve izlerkitle geliştirmede, pazarlama ve satışta uzmanlaşması bekleniyor. Uzman amatörlerin ücretsiz içerik ürettiği bir ortamda, profesyonellerin kendilerini amatörlerden farklılaştırıp ayrıştırması, girişimci bakış açısıyla mümkünse markalaştırması gerekiyor.

12. Yayıncılık alanında da bir rönesans yaşanabilir. Ancak öncelikle bazı sıkıntıların aşılması gerekli. İhtiyaç duyulan haberleri üretecek habercilerin gelir kaynağı ne olacak? Alternatifler arasında reklam, abonelik ve medya vergisi önde geliyor. Ücretsiz çevrimiçi haberler yerine geleneksel mecralara abone olmalı mıyız? İstediğimiz haberciliği yapanları desteklemek çok makul; ama herkes böyle davranamayabilir. Gerekli yeni iletişim ortamları becerilerini herkes elde edebilecek mi? Her yıl binlerce iletişim fakültesi mezunu sektöre katılırken, meslektekilerin fazla şansı yok: hızlı öğrenecek veya yoldan çekilecekler. Herkesin yayıncı olabilmesi zararlı mı? Kurum ve kuruluşlar içeriklerini ve reklamlarını kendileri üretip, aracı olarak medyayı kullanmadan, doğrudan tüketicilere ulaşabilir. Profesyonel yayıncılar dışındaki izlerkitle, içerikleri üreten pazarlamacıları ayırt edemeyebilir. Pazarlamacılar da medya etik kurallarını gözardı edebilir.

Sonuç

Bazı teknolojiler, su gibi, bireylere katma değer sunmayan sektör ve kurumları aşındırır. Yayıncılar uyanıp bireylerin kendilerine ihtiyaç duymadığını farketmeli. Bireyler içerik üreticilerine, derleyicilerine ve bunlara erişmek için de platformlara ihtiyaç duyuyor; içerikleri paketleyip dağıtanlara değil. Basılı mecra gittikçe ve kalıcı biçimde zayıfladıkça, sayısal ortamlar yayıncılığın geleceğinde basitlik, hız ve kolay kullanım sağlayarak önem kazanıyor. Başarılı olanlar, bireylerin gereksinimlerini, sektörleri değiştiren kavram, firma ve teknolojileri dikkate alanlardır.

Yazının birinci bölümü için tıklayın.

Yazının ikinci bölümü için tıklayın.

Yeni yayıncılık, reklam ve pazarlama ortamı-2

2011-10-22T10:19:00.005+03:00

Maddelerle yeni iletişim ortamlarında yayıncılığın zihin haritasını çıkaralım:

1. Eski haber dünyası ortadan kalkıyor. Okurlarla ve reklamcılarla ilgili iki devrim sektörün istikrarını bozuyor. Okur devrimi basılıdan elektroniğe doğru ve istenen özellikte içeriğe, istenen zaman ve yerde, üstelik ücretsiz biçimde erişim. Reklam devrimi ise geleneksel mecralar aleyhine süren, reklamcılara hedefleme, ölçüm ve yatırımın geri dönüşünde avantaj sağlayan internet reklamcılığının gelişimi. İnternet davranış ve bağlama göre hedeflemede geleneksel mecralardan çok daha fazla imkân sunuyor. Sayısal dönüşüm geleneksel yayın kurumları için çok zorlu. Bunu yapabilecekler para ve zamanları varken yapmayıp kendi sonlarını hazırlıyorlar. Örneğin gazeteler aslında haber ve enformasyon şirketleridir. Hata yapanlar mürekkepli kâğıt üretim şirketi gibi davranıyor, matbaa ve dağıtım yatırımı yapıyor, idaresi zor ve masraflı, lüks yayın merkezi binaları kurup işletiyorlar. Kendini aldatan yayıncılar, teknolojik değişimden en az zararla bile etkilenemiyorlar. İki farklı ekosistem ve dünyadan birisi –eski yayıncılık ve reklamcılık- çözünürken, diğeri –yeni yayıncılık ve reklamcılık- gelişiminin erken aşamalarında.

2. Sayısal ortamda en fazla 10-12 büyük yayıncı hâkim. Bu çokuluslu ve çok platformlu (izlerkitleye nerede, ne zaman ve nasıl olursa olsun haber iletebilen yayıncılar) medya şirketleri, küresel haber ve enformasyonu yönetiyor. Gazete, televizyon veya haber ajansı olabilen bu şirketler, bir defa içerik üretiyor ve ürettikleri aynı içeriği birden fazla mecradan okutup, izletip, dinletiyor. Farklı ortamlarda, defalarca aynı içerikten reklam geliri elde ediyorlar. Fox News’un UReport’u ve CNN’in iReport’u kullanıcıların içeriklerini de yayınlıyor. İçerik üretimi, reklamla eşleştirme, izlerkitleyi yayına cezbedip elde tutma, yayıncının bilinirliğinin artırılması ve daha fazla insana ulaşılıp reklam sunumu her an sürüyor. Eskiden öncelik geleneksel mecrada haberlerin ilk defa sunulmasıydı. Artık bu kural önce ve giderek sadece internette sunuma doğru değişiyor.

3. Yerel habercilik biçim değiştirerek önem kazanıyor. Yerel haber kurumları küçülüp hayatta kalma mücadelesi veriyor. İdealist yerel haberciler, ulusal ve uluslararası yayıncıların gözden kaçırdıkları önemli haberleri yakalamaya çalışıyorlar. Ürettikleri içerikler, internette “uzun kuyruk” etkisiyle reklam geliri getirmeyi sürdürebilir. Halkla ilişkileri güçlü olan “içimizden” bir yerel yayıncı, bürokrasi ve iletişim sıkıntısı çeken bir ulusal yayıncıdan daha çok destek görür ve bunu avantaj olarak kullanabilir.

4. Artık hızlı uyum sağlayan içerik önemli ve isteyen herkes yayıncı olabilir. Eski eşik bekçileri kayboluyor. Blog ve podcast üretip kendimizin ve diğerlerinin editörü oluyoruz. Geleneksel yayıncıların süre, sayfa ve dil ile sınırlı içerikleri yerine, internetten habere erişip alternatiflerle kıyaslamak sıradanlaştı. Yaşadığımız haber kabarcığında olan bitenden bir şekilde haberdar olmamamız mümkün değil. Ev, asansör, yol, okul, iş; haber her an ve yerde çevremizde. Sadece işi yayıncılık olanlar değil, artık kullanıcılar da çevremizi saran bu haber kabarcığını blog, yorum ve oylarıyla besliyor. Haber ve yayın erişimimiz eskiden bütçemizle kısıtlıyken, şimdi neredeyse evrensel ve ücretsiz. Aynı şekilde reklamcıların ellerindeki mecralar da eskiden çok daha sınırlıyken artık neredeyse sınırsız. Yeni iletişim ortamları eskilerini sayısallaştırıp koruyor ve ücretsiz sunuyor.

5. Diğerlerinin içeriğini kullanma bir sanat haline geliyor. Internet haberciliğinde orta kademe girişimciler ortaya çıkıp daha fazla okuma ve reklam fırsatı sunuyor. Örneğin Google haber içeriği üretmiyor ama Google News ile kullanıcıları içeriğe yönlendiriyor. Yayıncılar içeriklerinin Google tarafından kullanılarak kâr edildiğini biliyor ama sitelerine gelecek okurları kaybetmemek için buna göz yumuyorlar.

6. Eskiden yayıncılar içerik üretir, izlerkitleler tüketirdi. Yeni iletişim ortamlarında yayıncılık hem profesyonel, hem amatör yapılıyor. İzlerkitle yorumluyor, kendi arasında etkileşiyor ve içerik üretiyor veya “türetiyor”. Üstelik çoğu kullanıcı ürettiği içerik ücretsiz de olsa medyada yayınlansın istiyor. Fox News’un UReport’u, CNN’in iReport’u, MSNBC’nin FirstPerson’ı, ABC’nin iCaught’u kullanıcıların videolarının yayınlanmasına dayalı sistemler. Web, kullanıcılara milyonlarca insana ulaşma fırsatı veriyor. Blogger, WordPress, TypePad gibi firmalar içerik paylaşımını kolaylaştırıyor. CNN iReport’ta kayıtlı 100 bin “vatandaş gazeteci”, her ay ortalama 10 bin video yüklüyor. CNN editörleri yayına değer olanları seçip kullanıyorlar.

Yazının birinci bölümü için tıklayın.

Yazının üçüncü bölümü için tıklayın.

Yeni yayıncılık, reklam ve pazarlama ortamı-1

2011-09-23T11:13:00.003+03:00

Hangi ortamda daha çok haber okuyor/dinliyor/izliyorsunuz? Gazete? Dergi? Televizyon? Radyo? Internet? Cep telefonu? Yeni medya ve yeni iletişim ortamlarıyla yayıncılıkta bir devrim yaşanıyor. Ancak her devrim gibi bunda da kayıplar veriliyor. Geleneksel yayıncılar izlerkitlelerini (okur, dinleyici veya izleyicilerini) ve reklam kârlarını kaybediyor. Basılı mecralar sayfalarını azaltıyor veya boyutlarını küçültüyor. Görsel ve işitsel yayınlar en çok izlenenler dışındaki programlarını kısa sürede yayından kaldırıyor. Kendilerini yeterince geliştiremeyen gazeteci ve yayıncılar işsiz kalıyor.

Sayısal haberciliğin standart hale geleceği zamanlara yaklaşıyoruz. “Basılı yayıncılık” yerine “metin tabanlı yayıncılık” tabiri kullanılıyor. Çünkü artık içeriğe erişilen mecra matbaadan çıkmıyor. Okullarda basılı kitaplar yerine elektronik veya zenginleştirilmiş kitaplardan, tabletlerden eğitim-öğretim dönemine geçiliyor. İleride basılı gazeteler ve televizyon haberleri var olabilir. Ancak içerik sunum ve erişim ortamı değişecek. Yayıncılığın ve ekonomisinin tekrardan keşfi burada önem kazanıyor. Haber üretimi nasıl sürdürülebilir? Bu üretimin parasını kim verecek? Birileri her zaman haberlerin parasını öder, üretimini destekler. Şu sıralarda medya, izlerkitlenin ödediği ücretten çok, yüzde 80’e varan oranlarda reklamlardan kâr ediyor.

Yazının ikinci bölümü için tıklayın.

İletişim fakültelerinde "Yeni medya"

2010-12-23T08:55:00.007+02:00

Doktora ve evlilik çalışmaları yüzünden ara verdiğim bloguma yeniden yazmaya başlıyorum. Akademik çalışmalarımın odağı yeni iletişim ortamları veya nam-ı diğer yeni medya / new media. Bu alan Türkiye'de akademik olarak da yeni ilgi görmeye başladı. Türkiye'deki iletişim fakültelerinde yurtdışındaki kadar detaylı olmasa da internet gazeteciliği dersleri verilmekte. Kadir Has Üniversitesi Yeni Medya Bölümü bu alanda göze çarpan ciddi bir çalışma. Bölümdeki ekibi girişimlerinden dolayı tebrik ediyorum. Özellikle İsmail Hakkı Polat'ın sektör tecrübesi çok değerli olacaktır.

Bu arada Fatih Üniversitesi'nde 2011 Bahar Yarıyılında "Yeni iletişim ortamları ve yayıncılık" dersi vermeyi planlıyorum. Müfredatı taslak seviyesinde oluşturdum. Alternatif online kaynakları esas alarak dersi işleyeceğim. Öğrencilerden beklentim bu ortamlara önce kullanıcı sonra da üretici olarak aktif katılmaları. Üniversitede şu ana kadar verdiğim derslerde öğrencileri tanıma ve potansiyellerini anlama fırsatım oldu. Bu birikimi yeni derse de aktarmayı düşünüyorum.

Artık işletim sistemsiz bilgisayar alınabilir

2009-12-17T19:36:00.006+02:00

Bildiğiniz gibi toplama bilgisayar olarak tanımlanan markasız PC'lerde işletim sistemi seçimi satın alma anında yapılmayabilir. Ancak artık markalı PC'ler için de aynı durum geçerli olabilecek. Linux Kullanıcıları Derneği 16 Aralık'taki açıklamasıyla kullanıcıların artık bilgisayar alırken istemedikleri işletim sistemlerinin ücretini geri alabileceğini duyurdu. Açıklamada şu bilgilere yer verildi:
Alınan bilgisayarların çoğu ile birlikte kullanıcıya seçenek sunulmadan belli bir firmanın işletim sistemi satılıyor. Söz konusu işletim sisteminin ücretinin iadesini isteyen ve iade talebinin kabul edilmemesi nedeniyle Ankara 1. Tüketici Mahkemesine başvuruda bulunan Pardus Kullanıcıları Derneği başkanı ve Linux Kullanıcıları Derneği üyesi Av. Nihad Karslı, 2008 yılında açmış olduğu davayı, 14 Aralık 2009 saat 10.25'te ilgili mahkemenin ürün ile beraber alınması zorunlu hale getirilmiş olan işletim sisteminin ederinin faiziyle birlikte iadesine karar vermesiyle kazanmış oldu.

Ülkemizde ve birçok ülkede her bilgisayar satışıyla beraber bir işletim sistemi satılıyor ve genelde aynı olan bu işletim sistemlerine lisanslı olarak zaten sahip olunduğu halde ya da hiç kullanılmadan GNU/Linux, BSD ve benzeri birçok özgür işletim sistemi kurularak silindiği halde defalarca para ödemek zorunda kalınılıyor. Özellikle sadece özgür yazılım kullanan insanların, satın aldıkları bilgisayar ile birlikte dayatmacı bir üslup ile satılan ilgili işletim sistemini bir kez bile kullanmadan çöpe atması ve bilgisayarların ilgili işletim sistemi olmadan satın alınmak istenildiğinde, yetkili kişilerin olumsuz bir şekilde yanıt vermesi uzun zamandır dernek üyeleri başta olmak üzere birçok bilgisayar kullanıcısının mağdur etmektedir. Bu hukuksuzluğu durdurmak için Av. Nihad Karslı'nın açtığı davada işletim sisteminin bilgisayarın ayrılmaz bir parçası olmadığı ve tüketicinin tercih etme hakkı olduğunun savunulmuş, dayatılarak satılan işletim sisteminin ederinin iadesi istenmiştir.

Bu davanın sonucu olarak özgür işletim sistemi kullanıcıları gibi yasal işletim sistemi lisanslarına sahip kullanıcılar dava açmak yerine, satıcı firmanın zorluk çıkarması durumunda, mahkemenin verdiği örnek karar ile tüketici heyetine başvurarak, masrafsız bir şekilde istemediği işletim sistemini iade ederek ederini geri alabilir. Bu davanın sonucuyla beraber beklentimiz, özgürlüğünü kullanan bilinçli bilgisayar kullanıcılarının oluşması, ülkemizde uluslararası firmaların kendi ülke hukuklarına göre hazırladığı son kullanıcı sözleşmelerinin değil, Türkiye Cumhuriyeti yasalarının geçerli olduğunun bilinmesidir.

Detaylar için buraya bakılabilir. 140 TL'lik bir indirim çoğu kullanıcıya cazip gelir. Alternatifleri denemek isteyen bilinçli kullanıcılar da bundan yararlanır. En azından Türkiye için işletim sistemi üreticilerinin donanım üreticileriyle anlaşmalarını yenilemeleri gerekebilir. Bu durum mobil iletişim donanımlarına kadar yayılabilir mi dersiniz?

PhD tamam. Sırada ne var?

2009-11-24T22:24:00.010+02:00

23.11.2009 itibariyle doktora tezim jüri tarafından onaylandı. Bu üç anlama geliyor:
1- PhD eğitimim sona erdi ve doktoramı tamamladım.
2- "Tüm bildiğim, hiçbir şey bilmediğimdir." Socrates,
3- "İlim bir lücce-i bî sâhildir. Anda âlim geçinen câhildir." Nabi

Daha sonra yaşadıklarımla ilgili tüm kanlı ayrıntıları paylaşacağım. Şimdilik sizi Michael Bublè'den Feeling Good ve Jalan Jalan'ın Bali albümünden Lotus ile başbaşa bırakıyorum:
Michael Bublè - Feeling Good video veya alternatifler.
Jalan Jalan - Lotus video veya alternatifler.

2. savunma zamanı

2009-11-06T11:37:00.006+02:00

Doktora tezimi 23 Kasım'da savunacağım. Bu süreçte bana moral desteği veren/verecek herkese teşekkür ediyorum.

"Ben Don Quixote" ve "İmkânsız Rüya"

2009-11-04T08:59:00.008+02:00

Bugünlerde Don Quixote gibi hissediyorum, yakında Dulcinea'mı da buldum mu tamamdır... Gülmeyin lütfen; ciddiyim. Cervantes'in romantik ve ucundan "senile" karakteri, birazcık da hepimizin içinde yatan ve geç de olsa uyanan "kahraman"ı simgeler değil mi?

Çocukluğumun önemli TV dizilerinden "Quantum Leap"i tekrar izliyordum. "Catch a falling star" bölümünde "Man of La Mancha" müzikalinden sahneler yer alır. Aşağıda sözleri görülebilecek "Impossible Dream" ve "I Don Quixote" adlı güzel parçaları ilk defa bu sayede dinledim. Doktoramı ikinci defa savunmaya hazırlandığım şu günlerde etkilenmedim desem yalan olur :)

Dulcinea'sı "following the quest nedir?" diye sorunca, Don Quixote "Impossible Dream"deki sözlerle yanıtlıyor. Bir şovalyenin hedefini ve hayatını özetliyor. Cervantes'in orijinal metnine ne kadar sadık kalındığını bilmiyorum ama, sadece sözler bile insanı coşturuyor. "I Don Quixote" ise Don ve Sancho macera dolu yolculuklarına başlarken ilk şarkıları.

İlgililer için, parçaların seslendirildiği videolar (YouTube) ve müzikalle ilgili makale (Wikipedia).

Man of La Mancha - Impossible Dream
It is the mission of each true knight...
His duty... nay, his privilege!
To dream ... the impossible dream ...
To fight ... the unbeatable foe ...
To bear ... with unbearable sorrow ...
To run ... where the brave dare not go ...
To right ... the unrightable wrong ...
To love ... pure and chaste from afar ...
To try ... when your arms are too weary ...
To reach ... the unreachable star ...

This is my quest, to follow that star ...
No matter how hopeless, no matter how far ...
To fight for the right, without question or pause ...
To be willing to march into Hell, for a Heavenly cause ...

And I know if I'll only be true, to this glorious quest,
That my heart will lie peaceful and calm,
when I'm laid to my rest ...
And the world will be better for this:
That one man, scorned and covered with scars,
Still strove, with his last ounce of courage,
To reach ... the unreachable star ...

Man of La Mancha - I Don Quixote
DON QUIXOTE
Hear me now
Oh thou bleak and unbearable world,
Thou art base and debauched as can be;
And a knight with his banners all bravely unfurled
Now hurls down his gauntlet to thee!
I am I, Don Quixote,
The Lord of La Mancha,
My destiny calls and I go,
And the wild winds of fortune
Will carry me onward,
Oh whithersoever they blow.
Whithersoever they blow,
Onward to glory I go!

SANCHO PANZA
I'm Sancho! Yes, I'm Sancho!
I'll follow my master till the end.
I'll tell all the world proudly
I'm his squire! I'm his friend!

DON QUIXOTE
Hear me, heathens and wizards
And serpents of sin!
All your dastardly doings are past,
For a holy endeavor is now to begin
And virtue shall triumph at last!

(Don Quixote and Sancho Panza mount their horses and set out along a road)

DON QUIXOTE
I am I, Don Quixote,
The Lord of la Mancha,
My destiny calls and I go,
And the wild winds of fortune
Will carry me onward,
Oh whithersoever they blow!
SANCHO
I'm Sancho! Yes, I'm Sancho!
I'll follow my master till the end.
I'll tell all the world proudly
I'm his squire! I'm his friend!

DON QUIXOTE, SANCHO
Whithersoever they blow,
Onward to glory I {we} go!

Düzeltme zamanı :)

2009-06-05T10:55:00.005+03:00

Tez savunma jürim oybirliği ile düzeltme kararı verdi. Önümde zorlu birkaç ay var.

Şimdiye kadar edindiğim deneyimler, savunma jürimin tavsiyeleri ve danışmanım Doç Dr. Özhan Tıngöy'ün desteğiyle eksiklerimi tamamlayarak tekrar savunmaya gireceğim.

Jüri tarafından pazarlama alt bölümü eklemem, akış açısından bölümler arası ilişkileri başlıklar ve içerikte vurgulamam, tezin teorik boyutuna daha da ağırlık vermem ve tezin sonuç bölümündeki tartışmaları genişletmem istendi.

Tez planının son durumu aşağıdaki resme tıklanarak görülebilir:

Tezimi savunuyorum :)

2009-05-24T20:19:00.005+03:00

Uzun bir çalışmanın ardından tamamladığım doktora tezimi 4 Haziran'da savunacağım.

Her durumda zevkli ve öğretici geçen bu süreçte yanımda olan herkese teşekkür ediyor, tezlerini bitirme aşamasındaki herkese de son bir gayret ve sabırlar diliyorum.
PS: Phdcomics.com'a da karikatür için teşekkürler :)

İmzanızın görünmediği meslek olur mu?

2009-02-18T22:43:00.015+02:00

Xing Türkiye'den Natali Yeşilbahar yaptığı işi seviyor. Bunu bir etkinlikte koşuşturmasını görünce bir kilometre öteden hissedebilirsiniz. Doğuştan yetenekli bu "insanlar arası networking uzmanı" ile birlikte bir öğle yemeği yedik. Konuştuklarımızın bir kısmını bloguna aktarmış. İsterseniz burada da okuyabilirsiniz.

____________________________________________
Adınızı Açıklayamayacağınız Gizli bir meslek: Gölge Yazarlık 18.02.2009

Düşünün bir yazıyı yazacaksınız; tüm araştırmaları yapacaksınız ve takdirini başka birine bırakacaksınız. Benim karakterime kesinlikle uymayan bu tanımın, Osman Köroğlu gibi mütevazi biri tarafından başarıyla yapıldığını gözlemledim.

Bir dergi veya gazeteden gelen yazı teklifini zaman veya tecrübe yokluğundan geri çevirenlerimiz çoğunlukta. Kitap yazmak istediği halde vakit bulamayan birçok sekör profesyonelimiz bulunmakta. Yoğun zamanlarda önemli metinlerini hazırlaması için birisini aradığınızı veya şirketinizde size bağlı kişiyi görevlendirdiğinizi ve son anda yayına yetiştirilen haberi okuduğunuzda, beğenmediğiniz zamanları hatırlayın. Bunu profesyonel yoldan çözmenin anahtar kelimesi: Gölge Yazarlık (Ghost Writing.)

Bilişim danışmanı Osman Köroğlu, içerik alanında pek de bilinmeyen bu işi, meslek edinmiş.

Kendisiyle güzel bir öğle yemeğinde işinin ilgi çekici detaylarını konuştuk:

Ghostwriting nedir?

Osman Köroğlu: Daha çok yurt dışında bilinen, yavaş yavaş ülkemizde de yaygınlaşmaya başlayan bir serbest meslek. Türkçede "Ghostwriting" karşılığı "gölge yazarlık" kullanılabilir. Bir gölge yazar, profesyonel biçimde başkaları için kitap, makale, dosya konusu, rapor gibi içerikleri hazırlayan, bu konularda içerik danışmanlığı yapan, ancak ortaya çıkan çalışmanın altına imzasını atmayan kişidir. Bir tür serbest içerik sağlayıcıdır diyebiliriz. Müstear veya takma isim kullanarak yazı yazma ile karıştırmamak lazım. İlgili içerikler kitap, dergi, gazete ve web sitesi gibi ortamlarda yayınlanmak üzere başkaları adına hazırlanır ve onların imzasıyla sunulur.

Gölge yazar bazen belli bir aşamaya kadar hazırlanan içerikleri editoryal bakış açısıyla son haline getirir, bazen de ilgili şahısla yaptığı görüşmeler ve bulduğu kaynaklar çerçevesinde tüm içeriği sıfırdan hazırlar. Gölge yazarla yapılan anlaşmaya göre bazen yayınlanan kitap gibi çalışmaların teşekkür bölümünde "sağladığı katkılardan dolayı" teşekkür edilir ama bu nadirdir. Bazen kendimi Depardieu'nun filmindeki, aynı kıza âşık olan arkadaşı Christian için Roxanne'e mektuplar yazan Cyrano de Bergerac gibi hissettiğim de olur. Ama unutmamalı, imzası yayınlanan kişi işin ruhunu ve rengini, gölge yazar bedenini ve elbisesini verir.

İşin oldukça ilginç. Peki, bir gölge yazarın hizmetinden kimler faydalanır?

Çeşitli alanlarda uzmanlaşmış, tecrübeli birçok insan ve bunların paylaşabileceği birçok bilgi ve edinimleri var. Ancak bunları yazabilmek için ya zamanları ya da yazma tecrübeleri yok.

Belli bir kalitede ve sıklıkta düzenli yazı yazması gereken veya bir kitap yazmayı planlayan, ama bu konuda tecrübesi veya zamanı olmayan herkes gölge yazarlık hizmetinden faydalanabilir. Yöneticiler en önemli grup. Ayrıca politikacılar, modeller ve sanatçılar da sayılabilir. Gölge yazarlık yaptığım kişiler arasında yok ama bazı ulusal gazete yazarları da bu bağlamda sayılabilir. Türkiye'de yaygın olmadığından, gölge yazarlık pek bilinmiyor. İhtiyaç sahibi hedef kitle de bu tür bir hizmeti kimden alacağını bilmiyor. Çevremdekiler bu işi duyduklarında hayret etseler de böyle bir ihtiyaç olduğunu kabul ediyorlar. Aynı zamanda akıllarına bu tür bir hizmetten faydalanabilecek bir veya iki tanıdıkları geliyor ve beni onlarla tanıştırıyorlar. Yöneticiler metin yazımında kendi asistan veya astlarından, reklam veya tanıtım ajanslarındaki kontaklarından da faydalanırlar. Ancak özellikle gölge yazara ihtiyaç duydukları durumlar da olabilir.

Yurtiçi veya yurtdışında bilinen örnekler var mı?

Süreli yayınlar ve kitapları dışında bazı müzik eserlerinin güftelerinde bile gölge yazarlardan faydalanılabiliyor. Yurtdışında en bilinen örnek Hillary Clinton'ın hatıralarını yazan gölge yazar Maryanne Vollers. Kendisi bu alanda bir anda alınabilecek en yüksek nakit ücreti almıştı. Ronald Reagan da Robert Lindsey'e gölge yazarlıkla biyografisini yazdırdığı biliniyor. William Shatner veya nam-ı diğer Kaptan Kirk, yazdığı kitaplar için gölge yazarlar kullanır.

İsim vermeden, Türkiye'de bir TV sunucusunun yazdığı kitap için, bir başka köşe yazarının düzenli köşe yazıları için, teknoloji alanında bir çokuluslu şirket yöneticisinin de kendi şirketinin ülke çapında dağıtılan dergisindeki başyazısı için gölge yazarların hizmetlerinden faydalandıklarını söyleyebilirim. Benim bildiklerim dışında da var.

Yöneticim için bir dergi veya gazeteye yazı hazırlarken nelere dikkat etmeliyim?
Cevabı dinleyebilirsiniz:

İlk olarak sabırlı davranmalısın ve egonu bir kenara bırakmalısın. İlgili metin birkaç defa olumsuz karşılanıp dönebilir. Bunu beklemiyorsan motivasyonun olumsuz etkilenebilir, üretkenliğin düşebilir. Tasalanma, yazma tecrüben ve muhataplarına ilişkin bilgin çoğaldıkça rahat edersin. Bunu sağlamak için karşındakinin senden tam olarak ne beklediğini anlamalısın.

Öncelikle ilgili kişiyle ofis veya iş çevresinde otuz dakikalık bir ön görüşme yapıp ses kaydını al. Konuşmaya yumuşak bir giriş yapıp, detayları rahat bir iletişim ortamı sağlandıktan sonra al. Metnin kişinin reklamı gibi kokmamasını veya iğreti durmamasını sağlamak adına alabileceğin tüm ek bilgilere ihtiyacın olacak.

Bu görüşmede aynı zamanda ne tür içerikleri, hangi sıklıkta, hangi üslupta hazırlamak gerektiği konusunda belli çerçeveler çiz. Bunlar belirlendikten sonra bir ön çalışmayı yöneticiye ilet. Onay verilirse süreç ilerler.

İşin en zor tarafı ilgili kişinin tarzını, üslubunu olabildiğince yansıtacak içerikler ortaya koyabilmekte. Üslubu aktarabilmek için, ilgili kişinin günlük hayatını, mesleki yazışmalarını, konuşma, giyim, hayat tarzı özelliklerini olabildiğince ayrıntılı incelemek gerekir. Böyle olmazsa dikkatli okurlar söz konusu içeriği başkasının hazırladığını hemen anlar.

Kişinin farklı bir imajla sunulması da mümkün. Böylece alanında şu veya bu sebepten sevilmeyen birisi bile, gölge yazarın çalışmalarıyla ilgi odağı olabilir.

Mesela kişi belli bir yaşı geçmiş olgun bir insansa, kullandığı kelimeler daha ağdalı olabilir. Yazıda daha genç ve modern bir sözcük dağarcığı ile, belki arada yabancı dilden terim veya kavramlar eşliğinde konuşturabilirsin. Sektöre veya ilgili yayının okur kitlesine göre jargon kullanımına da dikkat etmek gerekir. Bir turizm sektörü yayını ve bir teknoloji yayını birbirinden oldukça farklı hedef kitlelere seslenir.

Makaleler için ilk adımlar daha kısadır. Kitaplar için daha uzun bir veri toplama süreci gerekir. Örneğin otobiyografilerde iki-üç gün ilgili kişiyle aynı mekânı paylaşıp, belki onun evinde kampa girip, notlar alınıp ses kayıtları yapılır.

Biraz da yazının şekillendirilmesinden bahsedeyim. İlk kuralımız çekici ve bilgilendirici bir başlık yazıyı okutur. Ama yazı tatmin etmezse başlığın çekiciliği zararlı olur. "Nasıl yapılır" ve "İpuçları" konulu başlıklar ilgi çeker. Yazının ilk cümlesi de okuru çekmeli, okumayı sürdürmeye itmeli.

Başarılı olmak isteyen bir gölge yazar adayı etkileyici yeteneklere sahip olmalıdır. Az önce anlattıklarım dışında hızlı ve dakik çalışabilmesi, kaliteli bir işin getireceği tanınmışlıktan ziyade alacağı ücretle tatmin olabilmesi gerekir.

Bir proje için gölge yazar bulmam gerekirse nelere dikkat etmeliyim? Gölge yazarla nasıl çalışmalıyım?

Osman Köroğlu: Öncelikle projenin tüm ayrıntılarını belirlemelisin. İş tanımı hazırlar gibi çalışmalısın. Gerekli makale ve makalelerin sayfa sayısı, basılı ve çevrimiçi ortam tercihi, içerik kelime veya karakter sayısı, gerekiyorsa özel yazı üslubu, zamanlama, yazılacak mecranın özellikleri ve ödenecek bütçe en önemli konular. Makale tarzı işlerde eğer kolay bulunmayan bir yayınsa, ilgili yayının önceki sayılarının gölge yazara verilmesi de işi kolaylaştırır.

Doğru kişiyi seçme işe alım süreci gibi de düşünülebilir. Ancak burada referans sorgulamak önemli, çünkü gizlilik esas. Güvendiğin bir tanıdık tavsiye ederse rahat edersin. Gölge yazardan gösterebilirse örnek yazılar isteyebilirsin. Son olarak yazılı sözleşme yapıp, projeyle ilgili bitirme tarihini ve ödeme düzenini de belirlemelisin.

TED veya "Yayılmaya değer düşünceler"

2009-01-05T10:45:00.008+02:00

Düşünme ve öğrenmede çokça istifade ettiğim bir alternatif bilgi kaynağından bahsetmek istiyorum.

Takdire değer işler başaran, uluslararası tanınan, gerçekten uzman, vizyoner, entelektüel, alanlarında son derece başarılı kişilerin 1984 yılından bu yana bir konferansta bir araya geldiğini düşünün.

Ardından da bu kişilerin karşılığında para almadan, en iyi bildikleri veya ilgilendikleri konularda kısa, öğretici, çarpıcı, lezzetli sunumlar yaptıklarını düşünün.

Normalde bu insanları dinlemek için binlerce dolarlık konferanslara katılmanız gerekir.

2006'dan bu yana TED.com adresinde bu faydalı sunumları ~18'er dakikalık videolar halinde izleyebilir/indirebilirsiniz (Günde 100 bin kişi izliyor).

İşlenenler çok geniş ve farklı alanlarda: Bilim, iş dünyası, ekonomi, sanat, küresel konular, reklamcılık, insan ve duyuları, kalkınma, sürdürülebilirlik, tasarım, eğlence, mühendislik...

200'ün üstünde sunum var ve her hafta beş tane daha ekleniyor.

Umarım incelediğinizde, neden bu kadar iştiyakla size bunları yazdığımı anlayacaksınız...

PS: TED, İngilizce teknoloji, eğlence ve tasarım kelimelerinin kısaltması. Organizasyonun fiziksel olarak etkinliğe gidip izleyenlerden aldığı "6 bin USD'lik" bilet ücreti sayesinde her yıl üç sunumcuya 100 bin USD verilerek "dünyayı değiştirme" konusundaki isteğini gerçekleştirmesine yardımcı olunuyor. Sapling Foundation adlı vakıf organizasyonun sahibi. Kuruluşlarındaki temel düşünceler şunlar:

* Bir fikir hiçbir şey olmadan üretilebilir, sadece ilham ve hayal gerekir.
* Bir fikrin ağırlığı yoktur (weighs nothing).
* Dünya çapında, ışık hızında, sıfır maliyetle aktarılabilir.
* Bununla beraber bir fikir, hazırlıklı bir zihin tarafından alınınca, olağanüstü etkili olabilir.
* O zihnin dünya görüşünü tekrar şekillendirebilir.
* Zihnin sahibinin davranışlarını dramatik biçimde değiştirebilir.
* Zihnin başkalarına bu fikri aktarmasına neden olabilir.

Sonuncu madde bana nedense çok anlamlı geldi :)

Bu arada 2009 yılı sunumları için 1450 kişilik izleyici listesi şimdiden dolmuş. Neden dersiniz?

Doktora tezim: "Mobil içerik ve yayıncılık"

2007-02-25T13:22:00.008+02:00

M.Ü.S.B.E. Bilişim Doktora Programı'nda "mobil içerik ve yayıncılık" konusunda tez yazım aşamasındayım. Mobil içerik tanımım ve tez planımın linki aşağıda görülebilir. Bu başlık altına yorum ve katkılarınızı bekliyorum.

Tezimde söylemeyi istediğim şeyler kısaca şöyle:

Problem: Yayıncılık teknolojisi geliştiği, mobil yayıncılık uygulandığı ve insanlığın yarısının mobil iletişim donanımı olduğu halde, mobil içerik ve yayınlar halâ diğerlerine göre çok tercih edilmiyor. Mobil ortamda en fazla ses tüketiliyor; diğer verilerin tüketimi sese göre az.

Hipotezler: Kullanıcılar, ekonomik, konum ve bağlam tabanlı, kullanıcı dostu ve kişiselleştirilebilen mobil içerikleri tercih eder. Yayıncılar içeriklerini istedikleri zaman ve yerde hedef kitleye ulaştırmak, okutmak, izletmek, dinletmek veya kullandırmak isterler. Mobil içerik ve mobil yayıncılık iki tarafın isteklerini önceki yayıncılık teknolojilerine göre daha iyi karşılar. Uygun iş modeli yayıncılar açısından, pahalı mobil içerikler de kullanıcılar açısından önemli bir engeldir. "İzne Bağlı Bireysel Mobil Pazarlama" modeli, yani kullanıcının istediği mobil içerik karşılığında profiline uygun, belli sayıda pazarlama unsuru okuması, izlemesi, dinlemesi veya kullanması çözüm olabilir. Bireysel haklar ve etik çerçevesinde yayıncı ve reklamverenlerin, izne bağlı bireysel mobil pazarlama modelini tercih etmesi gerekir. Ancak diğer modeller de belli oranda kullanılabilir.
_______
H1. Kullanıcılar haber erişiminde zaman, mekân ve hız açısından mobil iletişimi, şunlardan daha çok seçer: basılı yayın, bilgisayardan Internet, televizyon.

H2. Kullanıcılar ekonomik açıdan reklâm-sponsor destekli, ücretsiz, istenince bırakılabilen mobil içerikleri şunlardan daha çok seçer: ücretli mobil içerik, kopya-korsan mobil içerik.

H3. Mobil içerik ile ilgili kullanıcı beklentilerinde önem sırası önemliden, önemsize şöyledir: ödenen bedelin uygunluğu, içerik kalitesinin yeterliliği, içerik kullanım kolaylığı, indirme hızı, seçenek fazlalığı.

H4. Kullanıcılar e-posta ve mobil numaralarının kaydedilip, kendilerine istekleri dışında ve doğrudan fayda sağlamayan reklam mesajları iletilmesini olumsuz karşılar.

H5. Kullanıcılar ücretsiz mobil içerik, SMS ve konuşma süresi karşılığında profil bilgilerini paylaşıp; kendilerine uygun, istediği markalardan, istediği sıklıkta, istediğinde iptal edebileceği pazarlama mesajları okumayı, izlemeyi, dinlemeyi kabul eder.

Bağımlı değişken: Savunulan modelin kullanımı/sonuç. Bağımsız değişken: Kullanıcının içerik kullanma kararını etkileyen unsurlar: yaş, cinsiyet, eğitim, elde edilecek fayda, katlanılacak bedel, kullanışlılık, kullanım kolaylığı, güven, güvenilirlik (istikrarlı ve kesintisiz erişim), eğlence, tasarım, arayüz, girdi aracı, çıktı aracı, navigasyon, bantgenişliği, sunulan hizmetler, kullanıcının mobillik oranı, mahremiyet...
________

Mobil içerik ve yayıncılık, yeni medya bağlamında internetten sonraki aşama olabilir.

Bu ve ilişkili konular kullanıcı ve yayıncılar açısından analiz edilip ortaya konulmalıdır.

Pazarlama/reklam/haberler teknolojilere abartılı bir teşvik içerebilir.

Bu, gerçeği görmemizi engelleyecek bir sis perdesi olabilir.

"Mobil içerik” kavramına açıklık getirmek,

"Mobil içerik” kavramının yayıncılıkla ilişkisini ortaya koymak bu çalışmanın amaçları arasında yer alıyor.

Çalışmada temelde şu sorulara cevap arayacağım:

1. Mobil içerik nedir?

2. Mobil içerik ve yayıncılığın toplumsal yönü nedir?

3. Kullanıcılar mobil içeriği neden ve nasıl tercih eder?

4. Mobil içerik alanında yapılan uygulamalar ve sonuçları nelerdir?

5. Mobil içeriğin yayıncılığın geleceğindeki yeri ve "vatandaş gazeteci"lerle ilişkisi nedir?

6. Yeni medya olarak mobil medyanın arayüz, içerik ve iş sorunları nelerdir?

7. Mobil içerik ve yayıncılığın diğer yayın ortamlarıyla aynı ve farklı özellikleri nelerdir?

8. Mobil medya, medyanın Internet’ten sonraki adımı mı? Yoksa sadece farklı bir sunum ortamı mı? Yani "bütün kendisini oluşturan parçaların toplamından daha fazla bir şey" mi?

Tezimde bu konuları işleyip, tutarlı bir çerçeve ve öğeler bütünü ile bunların ilişkilerini tanımlamak ve "Mobil içerik ve yayıncılık'ın önemi nedir?"’e cevap aramak istiyorum.

Temelde üç araştırma bölümüm var:

1. Kullanıcı anketi.
2. Uzmanlarla derinlemesine görüşme.
3. Örnek olay incelemesi.

Tanım: Mobil içerik, mobil iletişim donanımlarında ve/veya yazılımlarında izlenmek, dinlenmek, okunmak veya kullanılmak üzere üretilen, dönüştürülen veya biçimlendirilen herhangi bir unsurdur. Bu tanıma ilk olarak metin, melodi, grafik, oyun ve film girer. Mobil iletişim donanımlarından en başta kastedilen cep telefonları, avuçiçi bilgisayar ve PDA’lerdir. Bu donanımlarda kullanılan yazılımlar da mobil iletişim ve içerik yazılımlarıdır.

Tez planı (181 KB .JPG)

LA Times'daki değişimler ve MyLAtimes

2007-02-12T20:26:00.000+02:00

Bugünden itibaren Los Angeles Times editörleri Internet konusunda üç ayrı seviyede eğitime tabi tutuluyorlar (Internet 101, The First Page, The Next Page). "İnovasyon Editörü Russ Stanton" tarafından çalışanlara yapılan e-posta duyurusu detayları içeriyor.

Aynı metinden, NY Times'ın MyTimes'ından sonra, LA Times'ın da MyLATimes sitesini tamamladığını öğreniyoruz. Türkiye'de bu ikisine benzer bir proje olarak Zaman Gazetesi'nin Zamanım'ı gösterilebilir.

"En eski gazete" artık basılmıyor

2007-02-12T18:41:00.001+02:00

Dünyanın en eski gazetesi, İsveç'in "resmi gazete"si "Post-och Inrikes Tidningar" basılı yayınını durdurdu ve artık sadece Internet'te yer alacağını açıkladı.

Gazeteye siteden PDF olarak da erişmek mümkün. Gazete sitesine link.

WashingtonPost "birbirimizi anlayalım" diyor

2007-02-12T17:27:00.001+02:00

Washingtonpost.com'un online video projesi onBeing, farklı bireylerin kendilerini ve düşüncelerini anlatmasından oluşuyor.

Siteyi yöneten Jennifer Crandall, videolara konu olanlar hakkında "Özetle, onların kim oldukları, bizim kim olduğumuzdur." diyor.

Her Çarşamba yeni bir videonun siteye eklenmesi planlanıyor.

"5 yıl sonra NYT basılmasa da umursamam!"

2007-02-08T16:50:00.000+02:00

Başlık, NY Times YK Başkanı Arthur Sulzberger'in Haaretz'deki röportajından bir alıntı:

H. -Given the constant erosion of the printed press, do you see the New York Times still being printed in five years?

A.S. -"I really don't know whether we'll be printing the Times in five years, and you know what? I don't care, either," he says.

He's looking at how best to manage the transition from print to Internet.

"Integrated Newsrooms" yazı dizisi

2007-02-07T18:26:00.000+02:00

World Editors Forum tarafından yayınlanan Editorsweblog.org'un, online kaliteyi artırmak için 2006'da haber merkezlerini düzenleyen yayıncılarla ilgili yazı dizisi:

1. Telegraph Media group in UK
2. Fairfax Media in Australia
3. Gannett Co. in US

Webby ve Altın Örümcek

2007-01-30T22:59:00.000+02:00

45 yerli uzmanın jüri olduğu 5. Altın Örümcek sonuçlandı. Peki IADAS tarafından verilen, 550 uluslararası jürinin yer aldığı 11. Webby Awards'ın sonuçları nasıl?

2006 haber sitesi ve gazete sitesi kategori birincileri BBC ve Guardian (kategori ayrımına dikkat).

BBC'den gazetecilik eğitim sitesi

2007-01-21T11:37:00.000+02:00

BBC gazetecilik kalitesini artırmak için bir eğitim sitesi açtı. Bu sitedeki malzemelerin tamamını sene sonuna kadar tüm internet kullanıcılarına da açmayı planlıyor.

Şu anda site içeriği 500 sayfa metin ve 40 küsur video dosyası ile çeşitli egzersizler, nasıl yapılır metinleri ve tartışma bölümlerinden oluşuyor.

Varolan eğitim sitesinin ileride genişletilecek herkese açık ve ücretsiz olan kısmına buradan ulaşılabilir. Faydalı içerik örnekleri: BBC News Style Guide, Internet arama rehberi.

2007 TMT tahminleri

2007-01-20T18:02:00.000+02:00

Deloitte Touche Tohmatsu tarafından yapılan "TMT Trends: Predictions 2007" başlıklı 2007 teknoloji, medya ve telekomünikasyon tahminleri aşağıda, detaylı raporlar linkte görülebilir:

2007 Teknoloji Tahminleri

1. Teknoloji çevreci olacak—teknolojinin çevreye etkisi, göz önünde tutulacak ana konulardan olacak.

2. Kullanıcı arayüzünü tekrar keşfetmek—basitlik tüm teknoloji biçimlerini demokratik ve popüler kılabilir.

3. Gizli depolama giderlerine dikkat—tüketici ve iş çevreleri, virüsler ve kanuni sebeplerden, dolaylı sayısal depolama giderlerini gittikçe daha çok farkediyor.

4. Biyometrik teknolojiler için olay analizi—artan sayısal veri miktarı, gözden avuca tüm biyometrik verilerin kullanılmasını şimdiye kadarkinden güçlü biçimde destekliyor.

5. Özgür teknolojinin artan maliyeti—kamu, bazı negatiflikler sebebiyle özgür teknolojiyi dikkatle izliyor olabilir.

6. Bölgesel atlıkarıncanın küresel etkisi—vergi dolandırıcıları konusunda yeni kanuni sınırlar ve endüstri stratejileri gerekiyor.

7. Tarih teknolojinin geleceğini tahmin ediyor—yarının başarılı cihazları, işlemcilerden minyatürleştirmeye kadar günümüzün merkezi teknolojilerinin gelişimi takip edilerek tanımlanabilir.

8. Teknolojinin sosyal ağ payı—sosyal ağlar, muzır materyaller ve sayısal depolamanın iyileştirilmesi gibi bazı problemleri çözmek üzere teknoloji şirketlerine dönecek.

9. Parazitlerin gücü insanlara—güneş ışıklarından günlük ısı değişimine kadar, enerjilerini çevreden alarak temiz güç sağlayan teknolojiler pilleri şarj etmek için kullanılabilir.

10. Biyonik insana hazırlanın—takma organlar, yapay kan hücreleri ve güçlendirici dış-iskeletler biçimindeki teknoloji, bilimin insanı geliştirmesine yardımcı olabilir.

2007 Medya Tahminleri

1. Kullanıcıların ürettiği sayısal içeriği faydalı hale getirmek—fırsatı değerlendiren medya şirketleri kullanıcıların ürettiği içeriği gelire dönüştürebilir.

2. Televizyondaki katılımcılıktan kâr etmek—katılımcılığın etkin kullanımının izleyiciler, vefa unsuru ve gelirler açısından önemli etkileri olabilir.

3. Çin medya sektörünün kabuğunu kırmak—medya şirketleri, hassasiyet, sabır ve anlayış sayesinde Çin'de refaha erebilir.

4. Kağıt, pikseller ve kâr—içeriğin kağıt veya piksel olarak yayınlanmasında dengeyi sağlamak, her ikisinin aynı anda kârlı biçimde varoluşunu sağlayabilir.

5. "Sayısal kuyruk" birçok şekil ve biçime girebilir—"uzun kuyruk/long tail" gittikçe uzasa da, baştaki kısımları daha üretken olabilir.

6. Analog elmalar ve sayısal portakallar—yeni ve eski medyanın dengeli ve doğrudan karşılaştırılabilir istatistikleri, her ikisinin de güçlü yönlerinin net biçimde ortaya konması için gerekli.

7. Medyanın "değer" için bitmek bilmez takibi—medya şirketleri, halkın içerik için para ödemeye hazır olacağı yerleri dikkatli biçimde tahmin etmeli.

8. 15 MB'lık şan, 1 GB'lık mahremiyet—ücretli mahremiyettense, ücretsiz şanı tercih edenlere bakılırsa, sosyal ağların ticari fırsatları belki de daha çok.

9. İsteğe bağlı video sizi bekletebilir—tipik genişbant hızlarına bakıldığında yeni çıkan filmi kiralamak hala makûlse, video-on-demand henüz olgunlaşmamış demektir.

10. Sanalekonomi/Virtuanomics—sanal dünyadaki işlemlerin gerçek dünyadaki değeri artmayı sürdürecek, ancak oranları küçük kalacak.

2007 Telekomünikasyon Tahminleri

1. Siberuzayın sınırlarına ulaşmak—süper bilgi otoyolundaki video trafiğinin artışı, Internetin tıkanma noktasına yaklaştığını gösteriyor.

2. "Ağın yansızlığı/net neutrality" tartışması çözülmeli—Internet, herkes için en temel özgürlük ortamı mı, yoksa katmanlı, ücret esaslı bir girişim mi?

3. Genişbant cihazları Internet'i herkese açıyor—PC'yi yeni ve küçük cihazlarla değiştirmek gelecekteki kullanıcıların artmasını sağlayacak.

4. Mobil video çok yaşa (televizyonu unut)—televizyonu cep telefonlarına sıkıştırmaktansa, videoyu telefondan büyük ekrana taşımak, gelir elde etmek için çok daha muhtemel.

5. Mobil, ama bildiğimiz gibi değil—mobil kavramı evin içine girerken ağ operatörlerinin silkinmesi lazım.

6. IPTV'de taklitçilik değil inovasyon davası—IPTV'nin televizyon konusunda varolanın soluk bir taklidine değil, kendine has bir teklife ihtiyacı var.

7. "Rağbet görecek uygulama/killer application" kilobyte'dır—kilobyte'lık uygulamaların gösterdiği gibi, her zaman büyük olan iyi değildir.

8. Üçlü oyunun çift taraflı kılıcı—tüm paketlerinde istikrarlı bir hizmet kalitesi sunmaktaki başarısızlıkları, operatörlere çok pahalıya patlayabilir.

9. Bağlantılılık boşlukları derinleşiyor—genişleyen sayısal uçurumda, eğer "sesiniz" yoksa, sözünüz de olamayabilir.

10. Özgür telekomun artan gideri—telekomda ücretsiz yemek, bazılarında hazımsızlığa sebep olabilir.

NYT "Last Word / Son Söz" projesi

2007-01-19T14:26:00.000+02:00

NYTimes.com, alanlarında meşhur kişilerle görüşüp, ölümlerinden sonra nasıl anılmak istediklerini, hayat hikâyelerini anlattıkları video kayıtları yapıyor ve bunları ölümlerinin hemen ardından yayınlıyor.

Konuyla ilgili ilk örnek, siyasi mizah yazarı Art Buchwald. Projeyi anlatan Editor&Publisher makalesi ve Art Buchwald'ın videosu incelenebilir. Farklı bölümler halinde hazırlanan çalışma, kendi başına 15-20 dakikalık bir belgesel.

Medyanın geleceğinin stratejik çerçevesi

2007-01-17T18:12:00.000+02:00

Future Exploration Network tarafından yayınlanan "Medyanın Geleceği" raporu, son yıllarda olan biteni anlamak ve geleceği yönetmek adına önemli bir stratejik çerçeve içeriyor.

Bu çerçeveye göre büyük medya kuruluşları ve "sosyal medya" denilen kullanıcıların ürettiği içeriklere dayalı haber kaynakları, içerik, biçim, gelir ve dağıtım konularında, yerel ve küresel bağlamda rekabet ve işbirliği çerçevesinde gelişecek.

Basılıdan online'a geçen bir avukat anlatıyor

2007-01-16T22:53:00.000+02:00

ABD'de bir avukat basılı gazete aboneliğinden vazgeçip, online aboneliğe adım atışını anlatıyor:

"Her ne kadar basılıdaki bazı ekleri ve özellikleri arasam da, editörlerin belirlediği online reklam ve tasarım beni tatmin ediyor." diyor.

MoJo'lar veya ilk "mobil gazeteciler"

2007-01-16T22:33:00.000+02:00

Washington Post tarafından yayınlanan "A Newspaper Chain Sees Its Future, And It's Online and Hyper-Local" başlıklı röportajın konusu "mobil gazeteciler/MoJo'lar".

Yukarıda resmi görülen kişi, USA Today yayıncısı Gannett'e bağlı çalışan ve News-Press.com adına kendi arabasından haber yollayan bir muhabir. Kendine verilen özel erişim ile doğrudan sitedeki ilgili bölümlerde haber ekleyip güncelleyebiliyor. Dizüstü, mobil internet erişimi, sayısal foto makinası ve ses kayıt cihazı standart ekipmanı. Sabit bir masası ve sandalyesi yok; arabası aynı zamanda ofisi.

Bu tarz çalışılan muhabirler tam zamanlı veya yarı zamanlı ücretlendirilebiliyorlar. Olabildiğince yerel ve güncel haber bulabilme avantajına sahipler. Bu da okurların ilgisini çekebilecek konular demek. News-Press örneğinde, bu gazeteciler dışarıda çalışmaya başlamadan, gazetenin reklam biriminden alacakları 3 saatlik eğitim de dahil olmak üzere, kapsamlı bir yayıncılık eğitimine tabi tutuluyorlar.

Dünyanın haberi bu haritada

2006-09-15T21:29:00.000+03:00

BuzzTracker, basitliği ve sunduğu verilerle hayran olunacak bir çalışma.
Siteyi hazırlayan Craig Mod "Ben de bir tane istiyorum" diyenlere güncel verileri hem resim hem RSS olarak sunuyor. Ne diyeyim, umarım böyle bir proje Türkiye'den de çıkar.

NYT'dan AJAX'lı "My Times"

2006-07-20T18:46:00.000+03:00

NYT My Times sayfaları Beta olarak kullanımda. Sayfalar tahmin ettiğimiz gibi AJAX kutularından oluşuyor. Kutuları RSS kaynaklarından seçmek mümkün. Böylece NYT içinde BBC, WP haberlerinin başlıklarını, istediğiniz herhangi bir RSS kaynağındaki içerikleri -veya Türk gazetelerinin haberlerini okuyabilirsiniz :)

Gazete muhabir ve yazarlarının hazırladığı içerikler de ayrı ayrı okurlara sunulmuş. Yapmanız gereken sadece kutuları seçmek veya sürükleyerek yerleştirmek. Her gazetecinin özel sayfasına girip, seçtiği unsurları görebilmek ve kendi sayfanıza alabilmek da güzel bir özellik.

Okur tipleri ve iş modelleri

2006-07-18T12:52:00.001+03:00

Aşağıdaki sekiz madde, "haber siteleri için iş modelleri"ni inceleyen bir makaleden. Kırmızı işaretli yer iki temel okur tipi tarif ediyor. "Trends emerging more clearly: Business models of news Web Sites by Fred Schiff" başlıklı makale temelde yeni iş modellerini ele alsa da okur tiplerini özetlemesi açısından da önemli:

"Despite a decade of claims about the revolutionary rate of change in information and communications technology, the three years from June 2003 to June 2006 saw mostly incremental changes in the business models used by news websites. These changes can be summarized as follows:

1. Advertising is the dominant revenue source, and more interactive and targeted advertising is growing.

2. Online traffic is one measure of success and user fees are becoming increasingly important for news websites, especially those that offer unique, exclusive, premium or business-related content. Most news content providers and aggregators are probably going to have to wait for a micro-payment, fee-based model.

3. Infant industry profits remain relatively modest even as stock market values are returning to higher multiples.

4. Digital convergent content delivery is a primary product that draws advertising, but revenue to news content providers may depend on the intermediary mix and bundling of service layers. A major phase change has occurred as broadband access dropped to an affordable price point.

5. Continuous breaking news operates more in mid-day, mid-week, work environments but has not yet given online news outlets a niche advantage at home.

6. Information retrieval and storage (one form of aggregation) continue to pull in news seeking audiences. The audience seems divided between a segment who want comparative headlines and useful information bits and a segment who want in-depth data documents and in-context reports.

7. Portal conduits (another form of aggregation) successfully draw audiences. Competition is taking place over their potential to steer consumers to points of view and products.

8. Interactive networking offers perhaps the most potential for consolidating and mobilizing news audiences, but so far it is the least explored and fastest growing unique medium feature."
Aynı yazara ait bir diğer makalede konu şu maddelerle özetlenmiş (ilgili sayfada detaylı bir tablo da veriliyor):

-Advertising revenue
-Online traffic
-Infant industry profits and stock values
-Digital content delivery
-Continuous breaking news
-Information retrieval and storage
-Portal conduit
-Interactive networking.

"Business models of news Web sites: A survey of empirical trends and expert opinion by Fred Schiff" June 2003

Bu TV kanalları sizin

2006-07-17T17:11:00.000+03:00

Yurttaş gazeteciliği ve mobil teknoloji uygulamaları hakkında Guardian'da bir makale yayınlandı: "Picture all the news that's fit to upload". Makalede blog yazarlarının ve elinde kameralı cep telefonu olanların, geleneksel medyanın ulaşamayabileceği yerlerden yaptıkları haber içeriği üretme denemelerinden bahsediliyor. Makaleyi hazırlayan Victor Keegan, yurttaş gazeteciliğinin peşinde koşularak haber üretilecek bir uğraş olmadığını, haber size toslarsa yapılabileceğini savunuyor.

Telekom operatörü 3 tarafından başlatılan See Me TV hizmetinden bahsedilen yazıda, CurrentTV.com da model olarak kullanıcıların ürettiği haber videolarının yayınlandığı siteler olarak anlatılıyor.

Bu bağlamda ilgi çekici bir örnek olarak, haber içeriği yayınlayan YourKindaTV.com'un da adını anmalıyız.

On senenin özeti

2006-07-17T16:14:00.000+03:00

Kanada'nın TRT'si olan Canadian Broadcasting Corporation (CBC) 2006'da 10. yılını kutluyor. CBC'nin haber sitesi CBC.ca bu konuda özel bir sayfa hazırlamış. Sayfada 10 senelik önemli olaylar kurumun kendi haberleriyle özetlenmiş.

Alternatif iş modeli: OhMyNews

2006-07-17T14:49:00.000+03:00

Kore'deki bir alternatif online haber sitesi olan OhMyNews hakkında bir makale: Advancing "News guerrillas"Sitenin şu anda tam zamanlı ücretli 75 çalışanı (45'i muhabir-redaktör), haberlerinin yayınlanması durumunda para alan (2005'te bir haber=1,6 Euro) 30.000 kişilik vatandaş haberci kadrosu var.

Bu haberciler için herhangi bir bölüm sayfasının, en üstteki güncel haberini yazmak = 8 Euro kazanmak demek.

İngiliz reklamlarının %17'si internette

2006-07-17T12:18:00.000+03:00

İngiltere'de UK Association of Online Publishers (AOP) ve Deloitte Touche bir araştırma düzenlemişler. Sonuçlarla ilgili haberden seçtiğim yerler aşağıda, görülebilir. Özellikle 1. 2. ve 4. maddeler üstünde düşünülmesi gerek:
_______________________
Online cannibalisation will not endanger print titles - (Deloitte Touche report)

1. The report indicated that digital activities would contribute 40% to revenues for newspapers by 2012, with the growth of online ad spending not encroaching on existing print revenues.

2. "Digital revenue generation is averaging 17% of overall revenues, and most publishers agree that the growth of online advertising spending has boosted these overall."

3. Publishers were also asked to name the three most influential businesses in digital publishing, with the BBC (23%), the Guardian (12%) and Amazon (10%) cited as playing a key role in shaping the industry.

4. The key attributes of successful digital business strategy were listed as content (19%), understanding consumer needs (16%) and infrastructure and flexibility (14%).
_______________________

NYT'dan iki multimedya haberi

2006-07-14T16:11:00.000+03:00

NYT başarılı multimedya haberleriyle öne çıkıyor. İşte son zamanlarda dikkatimi çeken iki çalışma.

1- NYT tarafından hazırlanan İsrail ve Filistin ilişkilerinin Haziran 25-Temmuz 13 arasında harita üstünde detaylı biçimde açıklandığı bir flash infografiği. Haritada saldırı ve kaçırma noktaları işaretli. İlgili noktalarla ilişkili açıklamalar yandaki sütunda yazılı olarak yapılıyor.

2- NYT tarafından hazırlanan bir multimedya haber sunumu. Keanu Reeves'in oynadığı "A Scanner Darkly" adlı animasyon filminin hazırlık aşamalarından bahsediliyor. Yapımcı röportaj tekniğiyle detayları anlatıyor, bir yandan sunum materyali altyazıyla birlikte akıyor (normal linkten tıklandığında başta bir reklam banner'ı dönüyordu. Linki değiştirdim).

UNICEF haberciliğe başladı

2006-07-08T17:00:00.000+03:00

UNICEF sitesinde dikkat çekici bir bölüm: UNICEF Video/Audio Burada sesli-görsel farklı başlıklarda haber ve bilgi unsurları sunulmuş. UNICEF de haberciliğe başladı diyebilir miyiz?

Online yayınlar tarafından, UNICEF'in hazırladığı gibi,foto-galeri şeklinde haberler (multimedia slide show) hazırlanabilir. Muhabirlerle de konuşularak farklı haber fikirleri için yaygınlaştırılması düşünülebilir. Aynı haberin ilk açılış sayfası. Haberdeki resim kullanımına dikkat: "Resim altı ve copyright" ihmal edilmemiş.

Videoları TV kalitesinde indirmek isteyen kurumların NewsMarket'tan faydalanmaları gerekiyor. Özellikle UNICEF gibi ücretsiz videolar üreten kurumların içeriklerinden faydalanmak adına, uzun vadede online yayınların işine yarayabilecek bir kaynak.

BBC'deki vatandaş gazeteci 22'lik

2006-07-01T14:08:00.000+03:00

BBC tarafından bir haftalığına işe alınan 22 yaşındaki "vatandaş gazeteci-citizen journalist" Frankie Roberto'nun öyküsü ilgililere farklı örnekler sunuyor.

"Vatandaş gazeteciliği" kısaca, haberleri yorumlayan blog sahiplerinden, cep telefonlarıyla çektikleri haber unsuru olabilecek fotoğrafları sitelerinde yayınlayan kişilere kadar değişen bir grup içerik üreticisine verilen isim. Bu konuda bir diğer alternatif tabir de "kullanıcının ürettiği içerik-user generated content".

Her iki terimin ve üretilen içeriklerin ortak noktası, profesyonel olarak gazetecilik veya habercilik yapmayan kişilerin haber/fotoğraf/video üretmeleri ve -genellikle- kişisel sitelerinden veya bloglarından yayınlamaları.

EPIC, Googlezon ve Newsmaster’lar

2006-06-03T20:27:00.000+03:00

2015 yılındaki elektronik dünyayı hayal edelim. Bu dünyada Google, Microsoft ve Amazon gibi şirketlerin durumu nedir? Haber ve medya içeriği nasıl yayılacak? Google Grid nedir? Tüm bunlara ilişkin tahminler, Ocak 2004'te fikrî temelleri atılan sekiz dakikalık bir popüler online Flash videoya sığdırılmış.

Videoyu hazırlayan ve her ikisi de ABD’de Poynter Institute for Journalism çalışanı olan Robin Sloan ve Matt Thompson, gelecekten medyanın tarihine bakıyorlar. Hazırladıkları hikâye etkileyici, eğlendirici ve alışkanlıklarımız adına sinir bozucu.

Söz konusu video, farazi bir “Museum of Media History” tarafından sunuluyor ve 2014 yılında yayınlanmış gibi anlatılıyor. Muhtemel tahminleri içeren videoya göre, Google ve Amazon birleşerek GoogleZon adını alacak, Google Grid adında yeni bir oluşum tüm içerikleri ve hizmetleri toplayacak, Microsoft online arkadaş bulma sitesi Friendster’ı alacak ve 2014 yılında medya algımızı değiştiren EPIC (The Evolving Personalized Information Construct-Gelişen Kişisel Enformasyon Yapısı) ortaya çıkacak.

2015’te “haber ustaları” en çok aranan ve kazanan profesyonel medya üreticileri olacak. Haber ustaları, yani, yeni araç ve teknikleri kullanarak kendine has içerik kaynakları oluşturup özel içerikler üreten, RSS kaynaklarını takip eden haber editörleri.

Geleceğin haber direktörleri ve üreticileri “haber ustaları” olacak. Gezegendeki tüm medya tüketicileri için bilgiye erişebilecek, süzebilecek, önemlerine göre sıralayabilecekler. Bunu yaparken kullanacakları içerik kaynağı herkesin tüm zamanlarda bilmeyi isteyebileceği her bilgiyi içerecek ve tek olacak.

Aşağıda, Sloan ve Thompson tarafından ortaya konan filmlerin metinlerinin birleştirilmiş halini okuyabilirsiniz:

.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.

Zamanların en iyisini yaşıyoruz. Zamanların en kötüsünü yaşıyoruz.

2015’te insanlar daha önceki zamanlarda hayal bile edilemeyecek kadar geniş ve derin bilgilere erişebiliyorlar.

Herkes bir şekilde katkıda bulunuyor.

Herkes yaşayan, nefes alan bir medya ortamı oluşturmak için katılıyor. Ancak bildiğiniz manada "Basın", çoktan yok oldu. Dördüncü Kuvvet’in hazineleri yok olmaya yüz tuttu. 20. yy. haber organizasyonları sonradan hatırlanan, çok da uzak olmayan bir geçmişin kalıntıları.

2015’e uzanan yol 20. yy.’ın ortasında başladı.

İsveç’teki CERN Parçacık Fiziği Laboratuarı’nda bir bilgisayar bilimcisi olan Tim Berners-Lee, 1989 yılında dünya çağındaki ağı, World Wide Web’i (WWW) keşfetti.

Amazon.com 1994’te kuruldu. Genç sahibi, her şeyi satan bir dükkân hayal ediyordu. Amazon’un modeli, sonradan internet satışında standart haline gelecekti, otomatikleştirilmiş, kişisel tavsiyelere dayalıydı. Tavsiyede bulunabilen bir dükkân.

İki Stanford üniversiteli programcı, 1998 yılında Google’ı ortaya çıkardı. Algoritmaları Amazon’un mantığını yankılıyordu; linklere tavsiyeler gibi bakıyordu ve bu yapı dünyanın en etkili arama motorunun gücünü sağlıyordu.

TiVo, 1999 yılında pazara sunulunca, televizyon izleme alışkanlıklarını değiştiriyor ve izleyicileri zaman ve reklâm sınırlamasından kurtarıyordu; neredeyse deneyen hiç kimse vazgeçemiyordu.

Aynı yıl, bir nokta com şirketi olan Pyra Labs, Blogger adlı kişisel yayıncılık aracını duyuruyordu.

Friendster 2002 yılında işe başladığında, yüz binlerce genç tarafından hayatlarının inanılmaz derecede detaylı katalogları, ilgi alanları, hayat tarzları ve sosyal ağları ile dolduruluyor. 2002’de aynı zamanda Google News da yayına geçiyor. Buna gazetecilik organizasyonları itiraz ediyorlar; çünkü Google News çeşitli haber kaynaklarından tamamen bilgisayarlar tarafından süzülerek yayına hazırlanıyor.

Google 2003’te Blogger’ı satın aldı. Bu sene Blog yılıydı.

Her şeyin başladığı yıl 2004 olarak bilinecekti.

Reason dergisi abonelerinin her birine, kapağında kendi evinin uydudan çekilmiş fotoğrafı olan ve her okur için özel bilgiler içeren bir sayı gönderiyor.

Sony ve Philips dünyanın ilk kitlesel üretilen elektronik kağıdını duyurdu.

Google, her kullanıcı için 1 GB boş alanla birlikte GMail’i duyurdu.

Microsoft, internetteki haberleri süzen Newsbot’u duyurdu.

Amazon, Google teknolojisiyle üretilen, aynı zamanda Amazon tavsiye sistemini de içeren A9 adını verdiği arama motorunu duyurdu.

Ve ardından Google kamuya açıldı.

Nakite boğulan Google, dünyayı haritalayıp online olarak sunan Keyhole şirketini satın aldı. Aynı zamanda dünyadaki kütüphaneleri sayısallaştırıp, indekslemeye de başladı.

Apple’ın iPod’u podcasting terimini esinlendirdi ve kişisel radyo çağı başladı. Artık kendi düşüncelerimizi, müziğimizi, doğrudan diğerlerinin müzik çalarlarına yayınlayabiliriz.

2005 – Microsoft, Google’ın son hamlelerine cevap olarak Friendster’ı satın aldı.

Apple, WifiPod adındaki entegre kamerasıyla podcast ve resimleri yayınlayıp alabilen portatif medya çalarını duyurdu.

2006 – Google tüm hizmetlerini Google Grid adını verdiği evrensel platform altında birleştirdi. Buradan, her çeşit medyanın depolanıp paylaşılabileceği, işlevsel olarak sınırsız miktarda depolama alanı ve bant genişliği sunuldu. Her zaman bağlı, her yerden erişilebilir. Her kullanıcı kendine bir mahremiyet seviyesi belirler. Kendi içeriğini güvenli biçimde Google Grid üstünde depolayabilir veya herkesin görmesi için yayınlayabilir. İnsanların hayatlarının medya manzarasına eklenmesi asla şimdiki kadar kolay olmamıştı. Herhangi bir kişi, herkesin medyayı tüketebildiği gibi, onu oluşturabilir de.

2007 – Microsoft, Google’dan artarak gelen mücadelelere bir haber ağı ve katılımcı gazetecilik platformu olan Newsbotster ile cevap verir. Newsbotster, her kullanıcının arkadaşlarının okuyup izlediklerine göre haberleri derecelendirir ve sıralar. Aynı zamanda herkesin gördüklerini yorumlamasını da sağlar.

Sony’nin ePaper ürünü, bu yıl gerçek kâğıttan daha ucuza mal olur ve Newsbotster için tercih edilen ortam haline gelir.

2008 - Microsoft’un hedeflerini sarsacak bir birleşmeye sahne olur. Google ve Amazon güçlerini birleştirerek Googlezon’u oluştururlar. Google, Google Grid ve arama teknolojisini sunar. Amazon sosyal tavsiye motorunu ve devasa ticari altyapısını sunar. Birlikte ellerindeki her kullanıcıya ait sosyal ağ, demografi, alışveriş alışkanlıkları ve okuma tercihleri gibi detaylı bilgileri kullanırlar ve içerik ve reklâmların nihai derecede özelleştirilebilmesini sağlarlar.

Bu sene NYT online tarafta ücretli bir modele geçer. Ancak içeriklerini Googlezone indeksleme bilgisayarlarına açık tutar.

2010 yılındaki “Haber Savaşları”, gerçekte haber organizasyonu olan hiçbir kurum katılmadığı için dikkat çekicidir.

Googlezon ve Microsoft her hafta hizmetlerini daha da geliştirerek yüzleşirler.

Googlezon en sonunda Microsoft’u, yazılım devinin cevap veremeyeceği özelliklerle yener. Googlezon bilgisayarları, yeni bir algoritma kullanarak haberleri, isimleri, yerleri, resimler ve diğer bağlamsal ipuçlarını bir araya getirip, gerçeklerle şahıslardan yapılan alıntıları ayırt ederek, istatistiksel bilgileri esnek eşitliklere çevirirler. Ardından Googlezone bunları tekrar sıralar, tekrar hesaplar ve tekrar bir araya getirir ve bizden aldığı bilgileri ekler: blog verilerimiz, fotoğraflarımız, alışverişlerimiz, hayatımız. Haberler aniden daha önceden olmadığı kadar tutarlı hale gelir.

2011 yılında, uyuklayan Dördüncü Kuvvet, uyanır ve ilk ve son direnişini yapar. New York Times Şirketi Googlezon’u dava eder. Sebep olarak şirketin gerçekleri ayıklayan sistemlerinin telif hakları yasasına karşı olması gösterilir. Anayasa Mahkemesine kadar giden dava, 4 Ağustos 2011’de Googlezon lehine neticelenir.

9 Mart Pazar 2014 tarihinde, Googlezon EPIC’i duyurur.

“Gelişen Kişisel Enformasyon Yapısı” EPIC, yayılan, kaotik medya manzaramızın süzüldüğü, düzenlendiği ve aktarıldığı sistem. Şimdi herkes katkıda bulunuyor; blog girdilerinden, cep telefonu resimlerine, video görüntülerinden, başlı başına araştırmalara kadar. Birçok insan bundan para da kazanıyor; katkılarının popülerliği ile doğru orantılı biçimde, Google’ın engin reklâm gelirlerinden minik bir parça.

EPIC her kullanıcı için özel bir içerik paketi üretir. Kullanıcının tercihleri, tüketim alışkanlıkları, ilgileri, demografik bilgileri, sosyal çevresi, ürünü şekillendirmede kullanılır.

Serbest çalışan bir editör nesli ortaya çıktı. Bu insanlar EPIC içeriklerine bağlanma, süzme, önem sırasına göre dizme yeteneklerini satıyorlar. Hepimiz birçok editöre aboneyiz. EPIC, onların tercihlerini eşleştirip karıştırmamıza imkân tanıyor.

EPIC, en iyi bakış açısıyla, usta okurlar için yayına hazırlanıyor ve şimdiye kadar olanlardan daha derin, daha geniş ve daha ayrıntılı bir dünya özeti sunuyor. Ama en kötü bakış açısıyla -ve birçok kişi için- EPIC sadece, çoğu gerçek olmayan, tamamı dar, sığ ve duygusal bir ıvır zıvır koleksiyonu.

2014 yılında New York Times elektronik sürümü sona erdi. NYT, zayıf bir protesto olarak sadece elit ve yaşlı insanlar için basılı bir haber bülteni haline geldi.

2015, yılında New York Times Digital sürümünün eski çalışanı Pinki Nankani, gazetecilik ihtiyacını giderebileceği yeni bir alan buldu. Yaşadığı çevrede GPS etiketine sahip yayınları toplamaya ve süzmeye başladı. Kısa sürede Pinki’nin haber feed’i yerel habercilik anlamında bir yıldız oldu. Ardından gitgide daha fazla insan bunun bir parçası olabileceklerini fark ettiler ve yaptıkları yayınları GPS verisiyle etiketlemeye başladılar.

Ama belki de olaylar başka şekilde gelişebilirdi.

.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.:.

EPIC 2014 videosu ve farklı dillerdeki çeviriler.
EPIC 2014 nasıl hazırlandı?
EPIC 2015 videosu.

Haber İkaz, News Ticker ve RSS uygulamaları

2006-05-30T20:56:00.000+03:00

Haber İkaz, News Ticker ve RSS uygulamaları için küçük bir araştırma yaptım. Aşağıda farklı örnekler görülebilir:
Yerli

.:.NTVMSNBC Haber Geldi. Kaynağı MSNBC olsa da bu işi Türkçe içerikli sitelerde başlatan uygulama (sadece 52 KB)
.:.Trakya Üniversitesi'nin 340 KB'lık uygulaması.
.:.Hürriyet Haber Alarmı
.:.Milliyet Haberci
.:.Sabah Kırmızı Alarm
.:.E-kolay Rahat Sayfa Süzgeci (RSS reader)

Yabancı

.:.Skinkers müşteriler arasında Reuters, CNN, BBC, Guardian, FT, WSJ... var.
.:.DesktopAlert kurumsal amaçlı ikaz sistemleri de sunuyor.
.:.DesktopAlertSoftware açıklayıcı bilgiler ve fiyatlar verilmiş.
.:.Dogpile bir araç çubuğu ama RSS eklenmesine izin veriyor.
.:.Newsplorer başarılı ve hafif bir news ticker.
.:.TickeRSS ticker gibi davranan feed reader.
.:.NewsDesk gelişmiş bir RSS yazılımı.
.:.GreatNews ve RSSBandit RSS feedleri için basit ama hızlı iki uygulama.
Program geliştirme

.:.DHTML üstünden news ticker.
.:.Üstteki gibi ama Java kullanılmış news ticker.
.:.Java ile geliştirilen 62 KB'lık news ticker (Freeware)

Internet Haberi Nasıl Olmalı?

2006-05-11T21:10:00.000+03:00

Bu yazıda, Internet haberleri hazırlanırken dikkat edilmesi gerekenleri özetleyeceğim. Öncelikle dört maddelik kurallarımıza bakalım:1. Cümleler ve paragraflar kullanışlı, kısa, öz, taramaya elverişli ve objektif, başlıklar ve altbaşlıklar anlaşılır olmalı.

2. Her haberde, ilgili haber veya kaynağa en az bir link ve resim olmalı. Bunlar artırılır ve multimedya olursa daha da iyi.

3. Uzun malzeme sayfalara bölünmeli.

4. İçerik basılı yayından alınıyorsa unsurlar (metin, resim, grafik, tablo) tam aktarılmalı. Aktarım sonrasında ilk üç madde tekrar değerlendirilmeli.

Bu maddelere başkaları da eklenebilir. Ancak bunlar işin özü. Hipermetinsellik, multimedya kullanımı, internet okurunun basılı yayın okurundan farkı vb. düşünülerek özetlenen dört madde, alt başlıklara bölünüp irdelenebilir. Şimdi bunlara temel teşkil edecek açıklamalara başlayabiliriz:

• Haber/İçerik Farkı: Haber, köşe yazısı, röportaj, resim vb. sadece basılı yayın formatıyla sitelere aktarılırsa tam olarak “içerik” olmazlar. İçerik bunların zenginleştirilmiş hallerine denir. TDK anlamıyla söylersek: "Sözlü veya yazılı anlatımda verilmek istenen öz, düşünce, duygu ve imgelerin bütünü." Bunlar sadece metin ve resim unsurları ile verildiğinde eksik kalacaktır. Web ortamında ideal olan linklerle, resim, ses, video ve animasyonla desteklemektir. Yalnız, eklenen multimedya unsurları haberi anlatmaya yaramalı, kullanıcıyı yormamalı.

Internette "Haber" tek başına değer taşımaz. Linklemek haberi zenginleştirir. Aşağıdaki resme bakılabilir:

Araştırmalara göre “Internet okuru” okumaz. Başlıklara göz atarak, sayfayı hızlıca süzer. Bu yüzden haber yazımında:

• Metin koyu kelimeler, alt başlıklar, madde işaretleri gibi taramaya elverişli unsurlarla zenginleştirilmeli.
• Link eklenmeli (linkler metin içinde, sonunda ya da yanında kutu içinde olabilir). En azından ilgili haberlere/içeriklere bağlantı verilmeli.
• Her haberin/içeriğin en az bir çokluortam unsuru olmalı (resim, grafik, harita, animasyon, video, ses dosyası, vb).
• Haberler ters piramit şeklinde, etken fiillerle yazılmalı. Edilgen cümle kullanılmamalı (Yanlış: Yapıldı Doğru: Yaptı).
• Cümleler kısa ve öz yazılmalı. Sıfatlar olabildiğince az kullanılmalı.
• Başlık ve alt başlıklar kullanışlı ve kendini açıklar tarzda yazılmalı. Başlıklarda arama motorlarını dikkate almak için gerekenler.
• Her paragraf bir fikir içermeli.
• Basılı ortam metin uzunluğunun yarısı kullanılmalı. Manşet haberi basılıda 4500 karakter ise, online için en fazla 2250 olmalı.

Saygınlığın artırılması için:
• Abartıdan uzak iyi haber yazımı,
• Kaliteli görsel kullanımı,
• Başka sitelere linkler vermek önemli.

Aşağıda görülen iki metinden ilkinde basılı yayınlar için bile kötü denebilecek bir tarz kullanılmış. Yapılan bir araştırma sonuçlarına göre ilk metin öncelikle kısaltılıyor. Ardından taramaya elverişli hale getirmek için madde işaretleri ekleniyor. Sonra metin dili objektif hale getiriliyor. Böylelikle ilk metne göre yüzde 124 oranında daha fazla kullanışlı, kısa, öz, taramaya elverişli ve objektif olan son metin elde ediliyor.

Yanlış online metin (%0 kullanışlılık):

Nebraska is filled with internationally recognized attractions that draw large crowds of people every year, without fail. In 1996, some of the most popular places were Fort Robinson State Park (355,000 visitors), Scotts Bluff National Monument (132,166), Arbor Lodge State Historical Park & Museum (100,000), Carhenge (86,598), Stuhr Museum of the Prairie Pioneer (60,002), and Buffalo Bill Ranch State Historical Park (28,446).

Doğru online metin (%124 kullanışlılık):

In 1996, six of the most-visited places in Nebraska were:
-Fort Robinson State Park
-Scotts Bluff National Monument
-Arbor Lodge State Historical Park & Museum
-Carhenge
-Stuhr Museum of the Prairie Pioneer
-Buffalo Bill Ranch State Historical Park

Kaynak: Useit.com

Arama motoruna uygun “başlık atmak”

2006-04-28T18:58:00.000+03:00

Gazeteciler yıllardır iki hedef kitle için yazar: titiz okurlar ve kılı kırk yaran editörler. Artık üçüncü bir hedef kitleleri var: Google, Yahoo ve MSN gibi arama motorları için Web’i dolaşarak haberleri analiz eden ve sınıflayan robot yazılımlar.
Arama motorlarına ait “bot” adı verilen bu yazılımlar, Web’de dolaşırken çok etkin biçimde çalışırlar. Dergi, gazete, televizyon veya haber sitelerinin trafiğinin yüzde 30’unun kaynağını oluştururlar. Trafik, web siteleri için okur ve dolayısıyla da reklam demek, ki şu sıralar özellikle batılı büyük medya şirketleri, makul yöntemler geliştirip Web’den para kazanmaya çalışıyor.

Bu yüzden haber organizasyonları, web sitelerini arama motorlarından daha kaliteli sonuç alacak biçimde geliştiriyorlar. Arama botları sıradan okurlar gibi davranmıyor. Çok hızlılar, ama ironi içeren, mizahi veya üslûp sahibi metinleri anlayacak kapasitede değiller. Mantıkî, sırayla okuyan ve sadece sol beyin lobunu kullanan okurlar gibiler (okurken genelde sağ beyin lobumuz veya beynin tamamı kullanılır).

Basılı yayınlarda, sayfalar arasındaki farklılığı da hissettirebilmek için bölüm başlıkları, bağlam ve kültürle yoğrularak ilgi çekici kılınır. Bu, gazetecilik geleneğinin bir parçası. Ancak arama motorları bu tür şeylerden anlamazlar. Bu noktada “Gazetecilerin sunum, üslûp ve haber içerikleri konusundaki editoryal yargıları nasıl korunabilir?” sorusu düşünülmeli.

Şu anda “arama motoru için optimizasyon” haber medyasının güncel konuları arasında. Bu konudan büyük paralar kazanan e-ticaret ve danışmanlık siteleri var.

Aslında bu sonsuz bir satranç oyunu gibi düşünülebilir. Arama motoru optimizasyonu ile uğraşanlar, istenen sonuçların üstte çıkmasını sağlayacak bir teknik geliştiriyor. İlgili arama motoru botları sahipleri de, bu tekniği bertafaf edecek şekilde algoritma değiştiriyorlar.

Haber medyası adımlarını biraz daha dikkatli atıyor. Bölüm ve haber başlıklarını arama motorları için daha kolay anlaşılır seçiyorlar. Örneğin “Emlak” yerine “Evler”, “Damak Tadı” yerine “Yemek” başlıkları arama motoru kullanıcıları tarafından daha çabuk fark edilecek sonuçların üstlerde sıralanmasını sağlayabilir.

Bazı haber sitelerinde, içeriklerde iki başlık kullanılıyor. İlk başlık insanların dikkatini çekmek için hazırlanıyor. Bu başlığa tıklanarak ulaşılan ikinci sayfada arama botlarının anlayabileceği tarzda bir ikinci başlık kullanılıyor. BBC News sitesi, bunu özellikle uzun yazılarda kullanıyor. İlk başlıklar nispeten daha uzun ve edebi oyunlara açık hazırlanıyor. İkinciyse daha kısa ve öz.

Associated Press ajansı 11 bin gazete, radyo ve televizyona haber veriyor. Hazırlanan online haber başlıkları için 40 karakter sınırı var. Ancak bu durum ilgi çekici üslûp içerebilecek başlıkları da engelleyebilir.

Doğal dil öğelerini işleyen arama motoru botlarının algoritmaları, bölüm başlığını, haber başlığını ve metnin ilk yüz kelimelik kısmını analiz ediyor.

Akıllıca hareket etmek isteyen gazeteciler, hazırladıkları haberle ilgili en önemli arama kelimelerini bulup, bunları ilk cümlelere serpiştirerek, arama sonuçlarını yönlendirebilir. Böylesi ufak ama etkili yöntemler iletişim fakültelerinde öğretilmiyor. Ama gelecekte öğretilmeli.

Bazıları şunu savunabilir: “Gazeteciler işlerini iyi yapmalı. Google ve Yahoo arama sonuçlarını düşünmemeli.” Peki, basılı yayın başlıkları da, okuru satın almaya teşvik etmek için atılmaz mı? Başlıklarımızı basılı yayın için değil, arama motorlarının sözünün geçtiği online ortam için değerlendirmeliyiz.

Telgraf, ilk kullanıldığında ters piramit tarzı haber yazımını ortaya çıkarmış ve/veya teşvik etmişti. En önemli içerikler en önce gönderiliyordu. Aynı telgraf gibi, internet de haber yazım şeklini etkileyebilir. Haberin içeriği kurallara uygun olduktan sonra, arama motorları için optimize edilmiş olması yanlış sayılamaz. Bilakis, haberin etkisini artırmaya yardımcı olur.

Affedilmez Web tasarım hataları

2006-04-25T19:21:00.000+03:00

Kullanıcılara karşı yapılabilecek en önemli ve affedilmez Web tasarım hataları, Web kullanışlılığı konusunda haklı bir ün edinen Jacob Nielsen tarafından 1996’dan beri defalarca farklı bağlamlarda ortaya konuluyor. Bu hatalar arasında en önemlilerini aşağıda okuyabilirsiniz:
1.Kötü Arama Özelliği

Bazı site içi arama sistemleri, arama kriterlerindeki basit harf hatalarını, çoğul ve tekil arasındaki farkı, tire işaretini ve diğer ufak hataları göz ardı edemez. Bu da site ziyaretçisi açısından “kullanışlılığı düşürür”. Bu durum özellikle belli bir yaşın üstündeki site ziyaretçileri için önemli bir sorun olabilir.

İlişkili bir problem de, arama motorlarının, sonuçları kaç tane kriteri içerdiklerine bakarak öncelik sırasına göre dizmesi olabilir. Burada yapılması gereken her dokümanın öneminin esas alınmasıdır. Eğer sitenizdeki önemli bölümleri içeren kriterler yazılıyorsa, arama sonuçları bu bölümlerdeki sonuçları en başta getirebilmeli.

Arama, kullanıcının site içinde yönünü bulamadığında başvurduğu özelliktir. "Gelişmiş arama" bölümünüz varsa kullanıcı bir nebze daha rahat eder; ama basit arama özelliği her zaman önde olmalıdır. Basit ama etkin bir arama kutusu, kullanıcıyı tatmin eder.

2.Online okuma için PDF

Kullanıcılar sitede gezerken, beklemedikleri sırada PDF dosyaları ile karşılaşmaktan hoşlanmazlar. Çünkü gezintilerini durdurup, kâğıda göre ayarlanmış farklı bir ara yüzden, farklı menüler kullanarak içeriği okumaları gerekir.

PDF, tasarımların platformlar arasında aktarımı ve baskı için iyi bir dosya biçimi. Ancak internette okunması gereken her şey, web sayfası haline getirilmeli.

3.Ziyaret edilen linklerin rengini değiştirmemek

Eskiden girdiğiniz linkler, şu anki yerinizi anlamanıza yardımcı olur. Site içinde geçmişteki ve şimdiki yerinizi bilmeniz, bir sonraki adımınıza dair karar alırken işinizi kolaylaştırır. Kullanıcı, linkleri hedefine ulaşmak için değerlendirir. Faydalı linkler tekrar gezilir, faydasızlar boş verilir.

Bu yüzden, kullanıcının hangi sayfaları ziyaret ettiğini anlaması, onu tekrar tekrar aynılarını gezmekten kurtarır. Bunların olabilmesi için, kullanıcılara ziyaret ettikleri linklerin farklı renkte gösterilmesi gerekir.

4.Taramaya elverişsiz metin

Etkileşim tecrübesi için bir “metin duvarı” ölümcüldür. Korkutucudur, sıkıcıdır, okumayı eziyete çevirir.

Yazılanlar online ortam için yazılmalı, basılı ortam için değil. Kullanıcıları metne çekebilmek ve tarayarak okumayı kolaylaştırabilmek için aşağıdaki yöntemler kullanılabilir:

-Alt başlıklar,
-Madde işaretleri,
-Koyu yazılmış kelimeler,
-Kısa paragraflar,
-Ters piramit yöntemi (en önemli en önce),
-Basit bir yazı tarzı,
-Pazarlama dilinden uzak durmak.

5.Sabit font büyüklüğü

CSS (Geçişli Stil Sayfası) kullanan siteler, font boyutlarını browser ile değiştirilemez halde sabitleyebiliyor. Genelde bu sabit font ölçüsü küçüktür. Bu durumun 40 yaş ve üstündeki insanlar için okunabilirliği düşüren bir etkisi var.

Font boyutu kesin piksel olarak değil, göreceli biçimde belirlenmeli. Kullanıcı istediği gibi metin boyutunu değiştirebilmeli.

6.Arama motorlarında az görülür sayfa başlıkları

Arama, kullanıcıların siteleri keşfetmesinin en önemli yolu, aynı zamanda kullanıcının site içinde istediği bilgiye ulaşmasını sağlayacak yollardan biri. Sayfa başlıkları mütevazı olsalar da, arama sonuçları arasında kullanıcının dikkatini çekmek ve varolan kullanıcının kaybolmasını engellemek için ana aracınız.

Arama motoru sonuç sayfalarında, sayfa başlıkları 66 karaktere kadar olan içerikleriyle yer alır. Bu yüzden birer mikro-içerik alanı olarak değerlendirilmelidirler.

Sayfa başlıkları aynı zamanda “sık kullanılanlar” girişlerinde başlık olarak kullanılır. Bu yüzden başlığın ilk harfi listedeki yerinizi de etkiler (ilk karakter Z olmamalı).

Ana sayfa dışındaki sayfalarda, o sayfada kullanıcıların bulacakları en önemli bilgi neyse ona ilişkin bir başlık atılmalı. Windows işletim sistemi “Görev çubuğu” ileri seviye kullanıcıların sayfa başlıklarına bakarak hızlıca hareket etmelerini de sağlar. Bu yüzden tüm sayfa başlıklarınıza aynı kelimelerle başlamayın.

7.Reklama benzer her şey

Algıda seçicilik çok önemlidir. Web kullanıcıları, hedefleri olan bilgiye ulaşırken karşılarına çıkan reklam unsurlarını göz ardı etmeyi çoktan öğrendiler. Bu konuda belki de tek istisna metin esaslı reklamlar.

Ne yazık ki, kullanıcılar reklama benzettikleri bazı tasarım ve içerikleri de göz ardı edebilirler. Bu yüzden dikkat etmez ve incelemeden geçerler.

Öyleyse, reklama benzer tasarımlardan kaçınmak en akıllıca yöntem olacaktır. Sürekli yeni reklam tasarımları çıkıyor. Varolanlara bakarak aşağıdakileri söyleyebiliriz:

Banner’lar: Sayfadaki banner'a benzer öğelere bakılmaz.
Animasyon: Göz alan metin ya da diğer animasyonlar elenir.
Pop-up’lar: Pop-up’lar daha açılırken kapatılır.

8.Tasarım geleneklerine karşı gelmek

Güçlü kullanışlılık prensipleri içinde önde gelenlerden birisi de tutarlılık. Her şey aynı davrandığında, kullanıcı ne olacağı konusunda endişelenmez. Daha da iyisi, önceki tecrübelerine dayanarak ne olacağını bilir.

Kullanıcı, beklentileri doğrulandıkça, kontrolün kendi elinde olduğunu düşünüp siteye bağlanır. Aksi halde, beklentiler karşılanmadıkça kullanıcının güvensizliği artar.

Web kullanım tecrübesi der ki: “Kullanıcılar zamanlarının çoğunu diğer sitelerde geçirir.” Anlamı: Kullanıcı beklentileri çoğu sitede uygulanana göre şekillenir. Bundan saparsanız, sitenizin kullanımı zorlaşır ve kullanıcılar başka ufuklara yelken açar.

9.Yeni tarayıcı sayfaları açmak

Yeni sayfalar açmak, elektrikli süpürge pazarlamacısının satışa halınıza çöp dökerek başlamasıyla aynı etkiyi yapar. Kullanıcı monitörünün daha fazla pencereyle dolmasını istemez.

Tasarımcılar yeni sayfalar açarak kullanıcıyı sitede tutmayı hedefler. Ama düşünmedikleri şey, kullanıcı bilgisayarının kontrolünü bir sayfa açmak için ele geçirmelerinin sonucudur. Kullanıcı “Geri” tuşunu yerinde bulamaz ve monitörü küçükse yeni bir sayfa açıldığını fark edemeyebilir.

Sayfadaki linklerin mantığı basit olmalı: sayfayı bir diğer içerikle değiştirmek.

Kullanıcılar haberleri olmayan pop-up pencerelerden nefret eder. Hedeflerinin yeni sayfada açılmasını istediklerinde, tarayıcılarının "yeni pencerede aç" komutunu kullanırlar.

10.Kullanıcı sorularına cevap vermemek

Kullanıcılar Web’de hedeflerine odaklanır. Siteleri ziyaret edenlerin hedefi bellidir. Site tasarımında yapılabilecek en kötü şey, kullanıcıya aradığı bilgiyi sunamamak. Mesela ürün ve hizmet tanıtılan bir sitede, kullanıcılara fiyat bilgisi verilmelidir.

Kullanıcılar bazen aradıkları bilginin sizde olmadığını düşünürler. Ayrıntılı bilgi vermeniz gerekir. Bazen bilgi oradadır ama kullanıcının aşması gereken paragraflarca pazarlama unsuru veya karmaşık menüler arasında gömülüdür. Kullanıcının her şeyi okumaya zamanı olmadığından bu bilginin orada olmasının kıymeti kalmaz.

Mobil TV ve Vodcasting

2005-10-31T22:46:00.000+02:00

Interpro tarafından Ericsson sponsorluğunda düzenlenen “Ofissiz, Kablosuz, Yenilikçi ve Eğlenceli” yeni iş düzeninin ele alındığı TIME 2005’te Mobil TV’nin geleceği konulu paneli izleme fırsatım oldu.

Panelin davete icabet eden tek konuşmacısı CNN Türk Genel Yayın Yönetmeni Ferhat Boratav’dı. “Türkiye’de Mobil TV’nin geleceği ne olacak?” sorusunu cevaplayan Boratav, şunları söyledi:

“TV yayıncıları olarak, aslında mobil dünyada olmamız gerekmiyor. Geleneksel ve mobil TV’nin durumunu şöyle karşılaştırabiliriz: Bizler restoran işletiyoruz, onlarsa uçak yemek hizmeti (catering). Elbette restoranlar uçaklara yemek hizmeti desteği verebilir. Ama bu restoranda yerken alınan lezzeti vermez.”

“Dört başı mamur yemeği alıp NASA’nın yaptığı gibi tüp yemek haline getirmek doğru mu? Şimdiye kadar iletişimde Push teknolojisi esastı; izleyicilerin neyi izleyeceğine medya devleri karar verirdi. Eğer süreç Pull teknolojisine doğru giderse iletişim modelleri konusunda devrim olacağını düşünüyorum; yeni teknolojiler ile izleyici seçimlerini kendi yapacak. ABD’de geleneksel yayıncılar magazin ağırlıklı yayın yapar. Pull sayesinde ABD’li izleyiciler ciddi içerikleri tercih edebiliyor.”

“İletişimde esnekliği ne kadar artırırsak, izleyicilerin iki konuya odaklandığı görülüyor: Porno ve kumar. Bunlar en önemli iki içerik alanı. Teknolojiler gelişiyor ve filtrelerden geçemeyecek içerikler tüketiciye ulaşıyor. TV yayınlarını filtreleyebiliyoruz. Ama mobil TV’yi nasıl filtreleriz? Bu içeriğin sonuçlarını şimdiden hesaplamak gerekiyor. Sorumluluk teknoloji sağlayanlarda olacak.”

“Mobil içerik kullanıcıları küçük ama müreffeh bir kitle olacak. Tüketim kalıplarıyla tüm dünyada kültür aşireti oluşturacaklar. Bizler bu aşirete hizmet vereceğiz.”

“Orhan Pamuk Rus gerçeğini Dostoyevski’nin Cinler romanından öğrendiğini söylüyor. Ama artık kimse roman okuyarak bazı şeyleri öğrenmeyi tercih etmiyor. İnsanlar 1 dakika 30 saniyelik televizyon haberleriyle Türkiye gerçeğini öğrenmeyi tercih ediyor. Mobil teknoloji firmalarıysa bunu 160 karakterle sınırlıyor.”

“Yayıncılar ve telekom firmalarının birleşeceğini düşünüyorum. Spektrumu barış içinde paylaşmanın yolu budur. Birleşmeler kesin. Sorun şu: Geride büyük telekom firmaları mı, büyük yayın firmaları mı kalacak?”

“Anındalık, konum ve para kazandırma içeriğe olan rağbeti artıracak. Telif hakları için olan kanuni düzenlemelerde, değil mobil TV, varolan ortamlar bile yetersiz ele alınmış. Bunlar halledilmeli.”

“İş planı olarak geleneksel alanda reklâmlı parasız, reklâmsız paralı izleme yöntemleri kullanılıyor. Mobil TV’de sanal reklâmcılık uygulanabilir. Kullanıcı ölçümlemede avantaj elde edilebilir.”

Ferhat Boratav’ın TV yayıncılığı bağlamında düşüncelerini aktardığını biliyorum. Ancak yazılı basın için bu gelişmeler uzun zamandır söz konusu. Okurlar tarafından çoktan Push yerine Pull tercih edilir oldu. Görüntülü ve sesli içeriğe gelince; bantgenişliği elverdiğinde istenen haberler, istenen video ve ses dosyaları tercih edilerek takip edilebiliyor. İletişim modelleri de devrime uğruyor. Okur/izleyici/dinleyici yayıncı oluyor. Mobil TV için video podcasting veya vodcasting yapanların siteleri buna örnek verilebilir.

Kevin Sites, Yahoo! News için “sıcak bölge”de

2005-10-21T03:22:00.000+03:00

Bir önceki yazımızda yeni gazeteci neslinden bahsetmiştik. Bu nesilden bir gazetecinin çalışmalarına örnek, Yahoo! News tarafından desteklenen ve gazeteci Kevin Sites tarafından gerçekleştirilen Kevin Sites In The Hot Zone projesi. Tanınmış savaş muhabiri Sites, bir sene boyunca sırt çantası sayısal cihazlarla dolu biçimde, dünyadaki çatışma ve savaş bölgelerini dolaşacak.

Projeyi yürütürken, Amerikan haber ağları için son beş yılda edindiği savaş muhabirliği tecrübelerini kullanan Kevin Sites, tek başına gazetecilik, diğer bir tabirle Solo Journalism (SoJo) yapıyor. Hot Zone projesi bu açıdan aynı zamanda bir backpack journalism ve multimedia journalism örneği. Bu kavramlara biraz aşina olmak isteyenler, alanının ilklerinden Jane Stevens tarafından kaleme alınan bu makaleye bakabilirler.

Kevin Sites, sahada tek başına olacak, ama aynı zamanda Los Angeles’da bulunan üç kişilik bir ekip tarafından da desteklenecek. Söz konusu ekip Yahoo! News yöneticisi Neil Budde, araştırmacı Lisa Liu ve haber koordinatörü Robert Padavick’ten oluşuyor.

Şu anda belirlenmiş olan programa göre Kevin Sites, Afganistan, Kore, Çeçenistan, Nepal, Kolombiya, Filipinler, Kongo, Sierra Leone, Endonezya, Somali, Irak, Sudan, Uganda, Keşmir, İsrail ve Filistin’deki çatışma ve savaşları haberleştirecek. Sites, bunu yaparken büyük medya ağlarının üslûbunu kullanmayıp, olayların insanî yönünü araştırmayı hedefliyor ve yol boyunca okurlarıyla chat yapmayı da planlıyor.

Savaş muhabirleri zaten tek başlarına habercilik yaparlar. Ancak her savaş muhabiri hem yazılı, hem sesli hem de görsel unsurları içeren haberleri radyo TV ve Internet yayınları için tek başına hazırlayıp kısa sürede iletemez. Bu ayrı bir zihinsel hazırlık ve teknoloji bilgisi gerektirir. Kevin Sites’ın temsil ettiği gazeteci nesline Türkiye’deki en yakın örnek Levent Kırca ve Sinan Bengier ikilisinin canlandırdığı Hamit el Sabah ve Cevat Kelle tiplemelerinin bir arada düşünülmesiyle daha iyi anlaşılabilir.

Yeni gazetecilik ve gazeteciler

2005-10-14T00:43:00.000+03:00

Gazeteciler, genelde aynı gibi görünseler de, haber toplayanlar ve haberi yayına hazırlayanlar olarak ikiye ayrılırlar. İyi bir muhabir, neredeyse yayına hazır halde içeriği teslim eder ve editöre iş bırakmaz. Ama böyle muhabirlerin yetişmesi zaman alır.

BusinessWeek’den Stephen Baker şunları aktarıyor: “Klasik muhabirlerin dönemi kapanıyor. Onlar yerine haber odalarında çokluortam gazetecileri göreceğiz. Bunlar daha yüksek ücretler alacaklar. Sıradan kişilerden ve uzmanlardan gerekli bilgileri nasıl toplayacaklarını bilecekler. Elde ettikleri unsurları da çeşitli ortamlarda yeni gazetecilik ürünleri biçiminde sunacaklar. Girişimci ruhlu olacak ve kendi markalarını oluşturacaklar.” Kısacası kendi gösterilerini kendileri yürütebilecekler ve başarılı olacaklar.

Sadece iyi gazeteciliğin gereklerini (haberi yayınlamadan önce en az iki güvenilir kaynaktan doğrulatmak gibi) anlamakla kalmayan, aynı zamanda çokluortamdan haberi nasıl aktaracağını da bilen ve kendi okur topluluğuna sahip olan bir kişi, elbette elinde güç ve etki bulunduruyor demektir.

Buzzmachine.com yayıncısı Jeff Jarvis, iş tanımı farklı yeni bir gazeteci neslinden, haber toplayan editörlerden söz ediyor.

Buna göre biz basın mensupları, kendimizi haberleri oluşturanlar olarak değil, haber merkezinden veya bir dış kaynaktan haber toplayan ve bunları insanlarla nerede, ne zaman ve ne şekilde istiyorlarsa öyle paylaşan kişiler olarak düşünmeliyiz. Daha açık bir ifade ile söylersek, kendimizi kontrol ediciler olarak değil, kolaylaştırıcılar olarak düşünmeliyiz.

Şimdiye kadar çoğu insan için ana haber kaynağı büyük medya kuruluşlarıydı. Bunlardan gelen haberler doğru ve tek gerçek kabul edilirdi. Şimdilerde batı merkezli ve çoğunlukla tek yönlü habercilik, çok yönlü ve bir merkezden yönlendirilemeyen haberciliğe doğru dönüşüyor.

Uluslararası haber monoloğunu tekrarlamaktansa, diyaloğa geçmeye çalışmak mümkün. Sorulara cevap alamasak da soruları ısrarla herkese sormaya devam etmek ve sesimizi duyurmaya başlamak mümkün. “Okurlar için önemli haberleri” yayınlamak, yayınlatmak, öğrenmek ve haberdar etmek ancak böyle mümkün.

Türkiye’de de Blogcasting / Podcasting başladı

2005-10-13T00:57:00.000+03:00

Podcasting kavramı MP3 dosyalarının Internet’ten (mümkünse bir blog üstünden) yayınlanması anlamına geliyor. Apple, iPod ve iTunes ile bu kavramın ortaya çıkmasını sağladı. Aslında strateji, makul fiyatla sunulduklarında insanların ses dosyalarını Internet’ten satın alabilecekleri fikrine dayanıyordu. Sonuçta büyük bir başarı elde edildi.

Dannie J. Gregoire tarafından ortaya atılan podcasting terimi MTV'nin eski VJ'lerinden Adam Curry ve blog dünyasının tanınan ismi Dave Winer tarafından popülerleştirildi. Curry'nin başlattığı podcast yayını bugün en çok dinlenenlerin başında. Özellikle yeni podcast'lerden haberdar olmak için de iyi bir kaynak.

Günümüzde podcasting (veya blogcasting), makul fiyatlara alınabilen GB seviyesinde hafızaya sahip MP3 çalarlar sayesinde hızla gelişen bir alan. Hemen her alanda olduğu gibi, burada da asıl işi yayıncılık olmayanlar kadar, hâlihazırda radyo programcılığı yapanlar da arşivlerini podcast siteleri ile paylaşıma açabiliyorlar.

Türkiye’deki podcast girişimlerine ilk örnek Radyo ODTÜ’den. Tuçe Silahtarlıoğlu ve Muzaffer Can Akyürek’in, alternatif müzik konulu Alt Sokak programları Eylül ayından itibaren iTunes Podcast katoloğunda yer alıyor. Abonelik için iTunes kullanıcıları buraya bakabilir.

Radikal Gazetesi Teknoloji Editörü Serdar Kuzuloğlu'nun hazırladığı Podcastrehberi.com Ekim ayında yayına başlayan Türkiye’deki ilk resmi podcast sitesi. Siteden her hafta NTV Radyo’da yayınlanan Sanal Âlem programlarının arşivine erişilebiliyor. Programlara çeşitli feed reader programları ile abonelik için de bu adres kullanılabiliyor. Podcast ile ilgili çeşitli bilgilerin yer aldığı sitede, iTunes Ayarları, Neyle Dinleyeceğiz, Ne Dinleyeceğiz ve Siz de Yapın adlı bölümler bulunuyor.

BBC News okurları, birbirlerini denetliyor

2005-10-12T20:38:00.000+03:00

BBC News 10 Ekim’de başlattığı bir uygulamayla okur yorumları konusunda bir ilke imza atıyor ve yorumların, bir editör tarafından denetlenmeden siteye gönderilmesini sağlıyor.

Haberlere göre yeni sistemin temeli “reaktif moderasyon” denilen bir yönteme dayanıyor. Okurlardan, haber yorumları arasındaki uygunsuz içerikleri şikâyet etmeleri bekleniyor. Aynı zamanda yorumlar puanlanabiliyor ve istenirse puan, istenirse tarih sıralamasına göre okunabiliyor. Tipik bir okurun haberle ilgili sadece 15–20 yoruma göz attığı düşünüldüğünde, bu uygulamanın kaliteli içeriklerin okunmasını artırması ve okurları katkıda bulunmaya teşvik etmesi umuluyor.

BBC News bu kararı sitedeki yoğun yorum trafiğini düzene sokabilmek için almış. Sitedeki haberlere her gün ortalama 6.000 yorum yapılıyor. Eğer yoğun haber trafiği varsa bu rakam 20.000’e kadar çıkabiliyor. Ancak bunların sadece yüzde 10 kadarı yayınlanabiliyor.

Haber sitelerinde yorum onaylamak editörler için zorlayıcı bir süreç. Bu da bazı yorumların geç girilmesine veya göz ardı edilmesine sebep olabiliyor. Okurlar için “kötü bir tecrübe” olan bu durum, okurun siteye olan bağlılığını azaltıyor.

Gelecekte bu sistem sayesinde okurlar ses ve görüntü dosyalarını da ekleyebilirlerse, güvenilir kullanıcıların tanınan haklarla kendi içeriklerini yönetmeleri de sağlanabilir. Bu da sadece haberleri için değil, okur yorumları için de okunan siteleri gündeme taşıyabilir.

NY Times Web ve gazete ekipleri birleşiyor

2005-10-06T21:54:00.000+03:00

Haber kurumları bugünlerde büyük değişimler yaşıyor. New York Times da geçtiğimiz Ağustos ayında basılı ve sayısal yayın ekiplerini birleştireceğini duyurdu.

Gazetenin sadece web sitesini 40 kişilik bir ekip yürütüyor. Basılı yayın ekibi ile bu ekibin bir araya gelmesiyle çalışma kültürünün ortak hale getirilmesi hedefleniyor. New York Times 1991 senesinde sayısal habercilik konusunda çalışmalara başlamış ve oluşan ekibi basılı yayın ekibinden farklı bir yerde konuşlandırmıştı. Açıklamalara göre artık tüm editörler aynı yayın toplantılarına katılacaklar.

New York Times’ın Web ve basılı yayın ekiplerini birleştirmesi, sayısal ve basılı yayınlarda yer alacak haberlerin aynı editörlerin sorumluluğunda olması demek. Bu sayede planlamada kolaylık ve bilginin sunumunda yeni yolların ortaya konması kolaylaşması bekleniyor. New York Times’ın kararının arkasında, genişbant erişime sahip okurların artması, sayısal gazetecilikte ses ve hareketli görüntü unsurlarının kullanımının planlanması da yatıyor.

New York Times sorumlu editörü Bill Keller ve sayısal operasyonlar başkan yardımcısı Martin Nisenholtz tarafından açıklanan kararın, uzun vadede “platform tarafsızlık” (platform neutrality) ve sadece gazeteciliğe odaklanma ile sonuçlanması hedefleniyor. Böylece ortam değil, gazeteciliğin kalitesi öne çıkacak. Konuyla ilgili OJR’dan Mark Glaser tarafından hazırlanan makaleye ve röportaja buradan erişilebilir.

Dünya genelinde yayıncılar basılı yayın gelirlerinin düşmesinden şikâyetçi. Aynı zamanda milyonlarca Internet kullanıcısı da bedava içerik sunan haber sitelerini ana veya tek haber kaynağı olarak görüyor. New York Times basılı yayın satışında düşüş yaşamıyor. Ancak basılı yayın okurları durağan ve hızla yaşlanan bir profile sahipken, Web sitesi kullanıcıları sürekli artıyor ve daha genç bir profile sahip.

Haber endüstrisinin ekonomik durumunu inceleyen uzmanlar sürdürülebilir bir iş planı arayışının devam ettiğini düşünüyorlar. Buna göre Web ve basılı yayınlar arasındaki bütünleşme anlaşılabilir, hatta geç kalmış bir olgu.

Zaman içinde daha fazla okur kaçınılmaz biçimde basılı taraftan elektronik ortama doğru geçecek. Artık –Türkiye’de yavaş olsa da- okullarda öğrenciler ansiklopedi karıştırmaktansa Internet’te arama yapmayı öğreniyor.

Washington Post da New York Times gibi sayısal yayın için ayrı bir ekiple başlamış. Henüz ekipleri birleştirmeyi düşünmediklerini duyursalar da basılı ve elektronik yayın ekipleri arasında yoğun işbirliği zaten bir norm olarak kabul edilmiş.

Wall Street Journal da web için özel bir haber kadrosuna sahip. Kadroyu yöneten editör, gazetecilikle ilgili konularda basılı yayının sorumlu editörüne rapor veriyor. Washington Post ve New York Times’ın rağmına Wall Street Journal ekonomi alanındaki odağını ve okur profilinin avantajını kullanarak web yayıncılığında paralı abonelikle içerik sunuyor.

New York Times Company bünyesinde, aralarında New York Times, International Herald Tribune, Boston Globe’un bulunduğu 15 günlük gazete, 8 televizyon istasyonu ve 2 New York radyo istasyonu ile içlerinde NYTimes.com, Boston.com ve About.com’un bulunduğu 35 Web sitesi var.

Çevrimiçi haber biçimleri-5

2005-10-05T23:16:00.000+03:00

Animasyon haberler

Haberler tamamen animasyon ile sunulabilir. Bu biçimde, video veya fotoğraf kaynağı bulunmayan haberlerde, görsellik açısından çok önemli bir çözüm bulunmuş olur. Birçok online animasyon kullanıcıya herhangi bir haber içeriği sunmaz. Neredeyse hiçbir bilgi kırıntısı içermedikleri için, can sıkıcı reklâmlarla birlikte, okurda animasyonların gereksiz olduğu izlenimini uyandırırlar. Bu yüzden fazla kullanılmamalıdırlar. Animasyon, okurun dikkatini çekmek için kullanılabilir, ama habere yönelik ilgiyi dağıtmamalıdır. Animasyon bilgi verici grafikleri daha canlı kılmak için, bir olayın nasıl gerçekleştiğini canlandırmak, bir şeyin nasıl çalıştığını anlatmak için veya bazı karikatürler için kullanılabilir.
Bu biçime iki örnek Newsweek tarafından yapılan Future of War ve MSNBC tarafından yapılan Molecular Motors çalışmaları. Karikatür türüne örnek olarak Washington Post çizeri Pat Oliphant tarafından hazırlanan bu örneği verebiliriz. Almanya’da 2000 senesinden beri yayında olan Netzeitung Internet Gazetesi hergün ortalama 100 makale/haber ve hafta içi her gün bir animasyon karikatür yayınlıyor.
Etkileşimli Web Yayınları (Webcast)

Akan medya dosyalarını web üstünden yayınlamak uzun bir süredir yapılan bir uygulamaydı. Ancak haber siteleri yeni yeni bu biçimi etkileşimlilik içeren özelliklerle birlikte paketleyip kullanmaya başladılar. Web yayınlarına, ilgili haberlere, sohbet ortamlarına ve anketlere giden linkler eklemekle, kullanıcılara sadece TV izletmekten daha farklı bir tecrübe yaşatılabilir. Daha gelişmiş uygulamalarda Flash ve SMIL teknolojileri de kullanılabiliyor ve bu sayede video ilerlerken metin ve linkler ilgili noktalarda izleyicilere sunulabiliyor. 2000 yılında Amerika seçimlerini MSNBC.com üstünden takip eden kullanıcılar, tarafların tartışmalarını ve atıfta bulundukları verileri bir web yayını üstünden eş zamanlı olarak takip edebiliyorlardı. Bu türe örnek olarak Silicon Summit 2 etkinliğine ilişkin içerik verilebilir.
Çokluortam etkileşimli içerikleri

Çevrimiçi gazetecilik unsurlarının birçoğu, birden fazla biçimi bir araya getiriyor ve bu sayede yeni ara formlar oluşturuyor. Genelde Flash teknolojisi metin, ses, video ve fotoğrafları, hatta kimi zaman anket ve küçük testleri birlikte sunacak şekilde kullanılıyor. Bu sayede haberler, başka hiçbir mecrada olamayacak kadar etkileşimli ve farklı biçimde sunulabiliyor. Washingtonpost.com tarafından Afro-Amerika’lıların yaşadığı U Street hakkında yapılan çalışma sadece haber değil, aynı zamanda sanat değeri de taşıyan bir çalışma. MSNBC.com tarafından yapılan bu dikkate değer çalışma ABD’de arabaların ve yolların tarihini anlatıyor.

Diğer biçimler

Kelimelerin kullanılmadığı haber biçimlerine örnek olarak Washingtonpost.com için yapılan Küba'da Salsa ve Dünya Ticaret Merkezi’nin yıkılışı konulu çalışmaları verebiliriz.

New York Times’ta o hafta boyunca yayınlanan haberlerden seçilen verilerin ve ilgili haberlere verilen linklerin bir araya getirilmesiyle oluşan According to The Times her Çarşamba yayınlanıyor.

Çevrimiçi haber biçimleri-4

2005-10-04T16:42:00.000+03:00

Anlatılı sunular

Bu biçim, slayt sunularını, ses ve video biçimleri ile birleştirip güçlü hale getirir. Bu tarz içerikleri hazırlarken ses ve fotoğraflar bir seri halinde kullanılır. Fotoğraflar otomatik olarak ilerlerken anlatım da devam eder. Tüm unsurlar birlikte akan video veya Flash animasyonu olarak paketlenebilir. Buna güncel bir örnek olarak NY Times için Juliet Macur tarafından Hero Missions hakkında yapılan çalışma verilebilir.

Canlı sohbetler

Internet sohbetleri (chat), haber gibi görünmeseler de haber olabilirler. Uygun biçimde yönetildiklerinde soru cevap şeklindeki haber biçiminin etkileşimli bir örneği haline gelebilirler. Bu da, bilgiyi aktarmak için çok güçlü bir yöntem olabilir; çünkü katılımcılar, okurlar haberin ortaya çıkmasına yardımcı olurlar. Bu tarz çalışmalar uygun biçimde yönetilmediklerinde değersiz hale gelebilirler.

Kısa sınavlar

Bir haberin yanında eğlencelik bir iki bilgi sorusu sormaktansa, haberin tamamı bu biçimde verilebilir. Haber sorular ve cevaplar şeklinde bölümlere ayrılabilir. Bu sayede okurun katılımı sağlanabilir. Okurların coğrafya bilgisini ölçen bir çalışma. Spor haberleri içinde eğlenceli bir uygulama için Tiger Woods ile ilgili çalışmaya bakılabilir. Bilgisayar oyunlarının derecelendirilmesi ile ilgili bir başka çalışma kullanıcıların videoları izleyebilmesi için Real Player yazılımı olmasını gerektiriyor.

Önümüzdeki yazıda bu konuya devam edeceğiz.

Çevrimiçi haber biçimleri-3

2005-09-30T00:22:00.000+03:00

Slayt sunuları

Slayt sunuları, bir olayla ilgili birden fazla resmi sunmayı kolaylaştırmakla kalmaz. Bu biçimle, tanımlayıcı fotoğraflar ve altyazılar eşliğinde ilave bilgiler sunularak haberlerin anlatılması sağlanabilir. Bir dizi ilginç fotoğrafı bir araya getirmektense, belli bir sırada birleştirildiklerinde bir haberi anlatacak fotoğraflar seçilirse, tek başına bir foto-haber oluşturulabilir. Bu biçim doğru uygulandığında, haberleri iletmek için Internet’in kullanılabileceği güzel tarzlar arasındadır. Washingtonpost.com’un 9/11 hakkında hazırladığı sunum ve NY Times’ın Pakistan'daki Afgan göçmenleri hakkındaki, fotoğrafçı Vincent Laforette’in sesli yorumuyla desteklenen çalışması bu biçime iyi birer örnek.

Sesli haberler

Ses bir haberi iletmek için çok güçlü bir araç olabilir. Televizyonun ortaya çıkışından sonra radyonun yok olmamasının bir sebebi var. Sesi, kelimelerin tarif edemeyeceği unsurlar için veya sadece bir insanın söylediklerini aktarmanın yetmediği, nasıl söylediğini de aktarmak gerektiği yerlerde kullanabilirsiniz. Sadece metinden bir ses dosyasına bağ vermek yetmez. Konuşmacıların fotoğraflarını eklemek ve okurları çekmek gerekir. Böylece haber, sokaktaki adamın sesi kullanılıp, uzmanların görüşlerini aktarılırken daha da ilgi çekici hale gelir.

Önümüzdeki yazıda bu konuya devam edeceğiz.

Çevrimiçi haber biçimleri-2

2005-09-27T00:46:00.000+03:00

Temel biçimler

Aşağıda uluslararası haber siteleri tarafından en sık kullanılan temel haber biçimlerini bulabilirsiniz.

Basılıya İlave

Bu tüm büyük haber siteleri tarafından kullanılan en temel haber biçimidir. Genelde haberin kurgusu, aslında çevrimiçi ortam hedeflenerek yazılmamış bülten veya haber metni gibi bir yazı etrafında gelişir. Fotoğraflar, linkler ve video gibi diğer unsurlar sonradan metne eklenir. Bu biçim daha çok haber kaynaklarıyla her yönden sarılı bir organizasyon için etkindir. Varolan bir metne TV’den alınan bir video eklemek gibi.

Ama bu biçim ortamımızın özelliklerini tam olarak kullanmaz. Geleneksel medya için yazılan haberi tekrar paketlemeyi içerir. Yurtdışı örnekleri için MSNBC.com ve CNN.com verilebilir.

Tıklanabilen Etkileşimli

Çoğu yaygın biçimde, bu tarz unsurlar geleneksel gazete ve TV grafiklerinin etkileşimli biçimleridir. Genelde bir yazıyı destekleyici bilgileri içerirler. Ama aynı teknik ve araçlar bir haberi anlatmak için de kullanılabilir. Doğrusal olan ve olmayan haber tarzlarını birleştirirler, kullanıcıya seçenek verirler ama ona belli bir yönde rehberlik yaparlar. Animasyon, ses ve video birleşik sunulabilir. Bu biçim yenilikçi çevrimiçi habercilik örnekleri açısından önemlidir. Okurlar arasında çok popüler hale gelebilirler ama oluşturulmaları uzun sürer. Finans piyasalarını özetleyen Market Map, uçak gemileri ve Afganistan ile ilgili animasyonlar bu biçime önemli ve güncel örnekler.

Önümüzdeki yazıda bu konuya devam edeceğiz.

Çevrimiçi haber biçimleri

2005-09-27T00:31:00.000+03:00

Yazılarımda Internet ve yeni teknolojilerin medyayı nasıl etkileyip değiştirdiği konusunda bilgilere yer vermeye çalışıyorum. Bir noktada çevrimiçi haber biçimlerini de ele almak gerekli. Uzun vadede Türkçe içerikli sitelerin artışı ve online haberciliğin saygın hale gelişi için bu metnin hepimize faydası olacağına inanıyorum.

Haberleri çevrimiçi içerik olarak sunmak, elimizdeki araçların çokluğu yüzünden, hem heyecan verici hem de zorlayıcı bir iş. Bu yüzden çevrimiçi gazeteciler / içerik editörleri birkaç seviyede birden düşünmeliler: kelimeler, fikirler, haber yapısı, tasarım, etkileşimli unsurlar, ses, görüntü, fotoğraflar, haberdeki yargı.

TV ve radyo, haberleri göstermeyi ve dinletmeyi esas alır. Basılı yayınlarda bu daha çok, anlatmak ve açıklamaktır. Çevrimiçi habercilikte durum, örneklerle göstermek, anlatmak ve etkileşim sunmaktır.

Geleneksel medyada yetişmiş çevrimiçi haberciler için basılı veya görsel-işitsel habercilik kalıplarına bağlı kalmak kolay. Ama bu, bir tür israf. Çevrimiçi gazetecilikte elimizde birçok araç bulunuyor. O halde bunları bir arada kullanmalıyız. Yani, basılı haber mantığını açıklarken, çoklu ortamı gösterirken, etkileşimli unsurları da örnek sunarak gösterir ve katılımcılık sağlarken kullanmalıyız.

Katmanlar önemlidir. Kullanılan ortamın özellikleri itibariyle, haberleri bir anda her şeyi vererek değil, küçük, kolay hazmedilebilir bilgi parçaları olarak sunmak hedeflenmeli. Ardından metin, görsel ve işitsel unsurlar, linkler ve etkileşimli unsurlar habere derinlik katmak ve katmanlara ayırmak için birlikte kullanılmalı. Okurlar bu sayede istedikleri kadar derine inebilirler.

Okura seçenek verilmeli ama sınırlanmalı. Çok az seçenek sunulursa Web’in güçlü özelliklerinden faydalanılmıyor demektir. Çok fazla seçenek sunulursa okurlar akılları karıştığından ya hiç seçemezler veya karar vermekle zaman geçirmek istemeyebilirler. Seçenekleri artırdıkça, aynı zamanda haberin nasıl aktarıldığı konusundaki kontrolünüz de azalır. Unutmayın ki, okurlar sitenize biraz da haber konusundaki yargılarınıza güvendikleri için geliyorlar. Bu yüzden bunu kullanmaktan çekinmeyin.

Önümüzdeki yazıda bu konuya devam edeceğiz.

PS: Yazıya katkısından dolayı CyberJournalist.net yayıncısı Jonathan Dube'a selamlar.

BBC de otomatik haber topluyor

2005-09-13T17:49:00.000+03:00

En son yazımızın üstünden bir hayli zaman geçti. Bu arada elbette önemli gelişmeler oldu. Meselâ gazetecilik ve teknolojiyi öğretmedeki başarısına gıpta ettiğim Dr. Hakkı Öcal ağabey, Byte’ta yazmaya başladı. Kendisi Türkiye’ye gelir gelmez -her zamanki gibi- bir-iki konferans verdi :)

Hakkı Öcal, konferanslarından ilkinde, katılımcılarla birlikte Internet’in bitip bitmediğini sorguladı. IP’nin alternatifinin olmadığını vurgulayan Öcal, artık herkesin radyo, TV ve gazete yayıncısı olabileceğini ve Türkiye’nin “son gelen avantajı” (late comer’s advantage) ile bilişimde başkalarının uygulamalarındaki hataları eleyerek başarıya ulaşabilecek konumda olduğunu söyledi. Konferansta ayrıca online collaboration, Grid ve multimedia içerik kavramları üstünde duruldu.

Gelelim başlıktaki konumuza. Biliyorsunuz BBC, online yayıncılıkta rekabet noktasında farklı bir uygulamaya imza attı. Yayınlanan haberlerle ilgili başka haber kaynaklarının bağlantıları, BBC içindeki diğer haber bağlantılarından daha önde sunuluyor. Bir hayli cesaret gerektiren bir iş. Çünkü Internet, okurun kolayca kaybedilebildiği bir ortam.

Newstracker adı verilen sistem, Web arama teknolojisi kullanarak BBC tarafından yayınlanan haberle ilgili içerikleri buluyor. Bu işlemin yapılış sıklığı sayesinde, başka sitelerdeki en ilgili ve güncel içeriklerin bağlantıları elde ediliyor. Google News veya Yahoo News gibi haber toplama siteleri de, bu tip bir tekniği kullanarak haber metinlerini karşılaştırıp benzer olanlarını bir araya topluyorlar.

BBC News, 4000 civarında web sitesinden sürekli besleniyor. Bu işlem gerçek zamanlı online haber toplama alanında çalışan Moreover Technologies tarafından yapılıyor.

Newstracker sistemi otomatikleştirilmiş ancak bazı algoritmalar sayesinde hangi sitelerdeki bağlantıların hangi zamanlarda ve hangi sırayla yayınlanacağı da belirlenmiş. Örneğin ulusal ve uluslararası kaynaklar, bölgesel ve yerel olanlardan daha önde yer bulabiliyor. BBC yetkilileri sistemde herhangi bir sansür veya engelleme olmadığını da vurguluyor. Yine de, sistem sayesinde sadece İngilizce içeriklere bağlantı veriliyor.

Newstracker kullanıma girdikten sonra, BBC haberlerindeki bağlantılardan başka sitelere erişen insanların sayısında büyük oranda artış gözlenmiş. Haziran 2005’te bu rakam 847 bin 816 iken, Temmuz ayında 1 milyon 487 bin 860’a çıkmış. BBC News Online Editörü Pete Clifton, konuyla ilgili şunları söylüyor: “İnsanlar bu şekilde başka sitelere de erişebilmek istiyorlarsa bu güzel bir şey. Sonuçta her zaman bizim sitemize tekrar dönmek isteyeceklerine inanıyorum.”

Ne dersiniz; Türkçe içerikli haber sitelerinden hangisi bu uygulamaya önce geçme cesaretini gösterecek?

“Yeni Medya, Yeni Dünya” Gelişim Platformu seminer notları-2

2005-08-05T17:15:00.000+03:00

Gelişim Platformu bünyesinde 25 Mayıs'ta düzenlenen bir seminerde, Eski Shubuo yöneticisi İsmail Hakkı Polat “Yeni Medya, Yeni Dünya” başlıklı sunumuyla medya kavramının değişen boyutunu katılımcılarla paylaştı. Seminerde konuşulanları özetle sizlere aktarmayı isterim.

90'ların ikinci yarısından itibaren bilişim, telekom ve medya alanları birbirine yaklaştı. İletişimin teknolojik gelişiminde basılı-dağıtılabilir yayınlar, işitsel ve görsel-iletilebilir yayınlar sırasıyla birbirini takip etti. Son olarak sanal veya etkileşimli medya ya da yeni medya, kendinden önceki tüm medya unsurlarını içeriyor.

Yeni medya ile, iletişimde hem hız, hem arşivleme hem de etkileşim kavramları kuantum sıçraması geçirerek gelişmiş oluyor. Aslında bir tek Internet var; mobil veya sabit erişim sadece erişim noktalarının özelliği.

Fiziksel alan ya da sanal alan iki uç sunuyor. Bunların arası çok geniş. Burada farklılık mekânın aynı ya da ayrı oluşu, iletişimin senkron ya da asenkron oluşu, kanal ya da platform iletişimi, hiyerarşik veya demokratik yapı, duyuların kullanımı veya duyuların simülasyonu, doğallık ya da yapaylık, doğa ya da teknoloji ayrımında yatıyor.

Yeni medyanın önemi nereden kaynaklanıyor? Bilginin sınırsız paylaşılması ve depolanması, geleneksel iletişim araçlarındaki tıkanıklık, katılımcı platform ihtiyacı, kişilerdeki fiziksel özelliklerden (cinsiyet, yaş, mekân, cemiyet, vb.) arınma ihtiyacı bunun temel sebepleri arasında.

Yeni medya ile teknolojiler yakınlaşıyor; bilgi ve iletişim platformları bilişim platformu oluyor, bilgisayar ve telefon birleşerek akıllı cihazlara dönüşüyor. Dağıtık-merkezi olmayan, çok yönlü ve disiplinler arası bir ortam gelişiyor. Cihazlar tümleşik ve özel amaçlı oluyor, aksesuarlaşıyor. Harekette sınırsızlık esas oluyor.

Sosyal anlamda etkileşimlilik sayesinde ilişkiler canlanıyor ama fiziki ilişkiler azalıyor. Özel hayatta sürekli erişilebilirlik, güvenlik ve acil yardım ihtiyacı olduğunda önem kazanıyor. Ekşi Sözlük etkileşimliliğe ve fiziki ilişkilerin azalmasına bir örnek.

Sayısal devlete geçişle birlikte devlet vatandaşlarını daha yakından izleyebilir hale geliyor. Her anlamda sanal cemaatler oluşuyor. Seattle'da 1999'da Dünya Bankası'na karşı gerçekleştirilen eylemler öncesinde Internet'ten planlama ve örgütlenme tamamlanmış. Gösteri gününde de grup SMS ile göstericiler yönlendirilmiş.

Ticari olarak reklam bombardımanı ile karşılaşıyoruz. Ancak aynı zamanda etkin zaman ve bilgi kullanımı da mümkün oluyor. Örnek: iMode. NTT DoCoMo'nun Mayıs 2005 itibariyle 56.5 milyon abonesi var. Bu abonelere 85 bin bağımsız, 4 bin 800 imtiyazlı iş ortağı ile içerik ve hizmet sunuyor. 2004 geliri 1.7 milyar USD. Türkiye'de de Turkcell, Ericsson ve Nokia iş ve çözüm ortaklığı programları bunun için çalışıyor.
Mutasyon.net

“Medya Sektörüne Bakış” Gelişim Platformu seminer notları-1

2005-08-05T17:12:00.000+03:00

Doğan grubunda çalışırken tanıştığım Eyüp Can, okumuşların teoriyle pratiği birleştirdiklerinde ortaya çok güzel şeyler çıkardıklarını ispatlayan kişilerden. Burada, Finansal Forum gazetesi yerine Referans Gazetesi gibi bir projeyi ortaya koymasını, ekibe kattığı değerli insanlar ve ekibi geliştirmek için oturttuğu eğitim pratiğini kastediyorum. Referans Gazetesi alanındaki diğer yayınlar arasında gerek içeriği gerekse tasarımı ile kısa sürede öne çıktı.

Eyüp Can Mayıs ayında Gelişim Platformu bünyesinde “Medya Sektörüne Bakış” başlıklı bir seminer verdi. Katılımcılarla karşılıklı bilgi paylaşımı şeklinde gerçekleşen etkinlikte, Türkiye'de medyaya bakışın olumlu olamamasının ardındaki sebepler tartışıldı. Siyasetteki gibi bir yenilenme gerçekleşmediği için medyanın ilerleyemediğinden bahsedildi.

Kendi manifestosunu yayınlayan Doğan Grubu yayınlarının bir adım öne çıktığını anlatan Eyüp Can, “İç denetim medyanın yapması gereken bir şey. Ancak NY Times'ın yaşadığı Jason Blair olayı Türkiye'de yaşansa, bırakın gazetenin Genel Yayın Yönetmeninin istifa etmesini, muhabir bile işten çıkarılmayabilir.” dedi. Baskı gruplarındaki değişimin dikkat çekici olduğunu anlatan Eyüp Can, “Artık siyasetçiler değil reklam kaynakları medyada baskı gücüne sahip.” dedi.

Kendisine yurtdışındaki medya gruplarının online medyaya yönelme, ağırlık verme kararını hatırlatıp, “ideal medya” kavramı çerçevesinde değerlendirildiğinde Türkiye'de bunun etkisinin ne zaman ve nasıl olabileceğini sordum. Denetim yönüne dikkat çeken Can, “Internet özgürleştirme açısından güzel. Ancak denetimde kaos getiriyor. Yeni medya çıkınca eskisi sarsılsa da devam eder, şimdiye kadar gazete, radyo ve televizyonda bu böyle oldu. Internet bu üçünü içinde barındırıyor. Paralı içerik erişimi değil de reklamdan kazanma Internet için uygun olabilir. Geçen yıl reklam mecraları arasında harcamalar açısından en ileride olanı yine de basılı, görsel işitsel veya online olan değildi, bilgisayar oyunlarıydı.” dedi.

Eyüp Can'ın Internet'in denetimde kaos getirmesi noktasındaki düşünceleri dikkatimi çekti. Hangi açıdan bakılırsa bakılsın doğrulanamayacak haberlerin etkisi çok sınırlı kalır. Ben, buradan herhangi bir hükümet yetkilisinin uluslararası karanlık ilişkiler içinde olduğunu duyursam, eğer kanıtlarla, şahitlerle desteklemezsem bunun geçerliliği nedir?

Habere ilişkin kaynak ister bir kişiye ait weblog/web günlüğü isterse bir medya organının sitesi olsun, kaliteli habercilik konusunda kriterler değişmez. Bu açıdan Internet'teki haberin değeri sorgulanabilirse de, bu onu haberlikten çıkarmaz.

Etkinlikte konuşulan başka bir konu da şuydu: Basılı gazetelerde 5 milyona yakın bir tirajdan söz ediliyor. Bunun da doğruluğu, yahut basılan gazetelerin kaçının okunduğu konusunda şüpheler var. Burada aklıma gelen bir nokta şu: Online haberlerin okunma oranları basılı gazetelerin okunma oranının çok daha altında. Bunun sebebi henüz basılı gazete okuma alışkanlığının değişmemiş olmasında veya Internet kullanıcısı sayısının basılı gazete okuruyla aynı miktarda olmayışında olabilir. Ancak reklam verenler açısından bakılması gereken nokta şudur: Odaklı çalışmalar için, gerçekten, basılı yayınlar online yayınlardan daha iyi bir dönüş sağlıyor mu? Internet reklamı, hedef kitle itibariyle, basılı olandan çok daha verimli değil mi?
Mutasyon.net

Filmin yanında haber de alır mısınız?

2005-08-05T17:07:00.000+03:00

Çalışma şartları hızla değişiyor. Bu değişimin odağında mobilite, yani sabit yerden bağımsızlık var. Dizüstü PC'ler, WiFi ağları vb. kullanılan araçlar ve sistemler de önemli bir etken. Peki, habercilik yapan şirketler bunu nasıl kendi işlerine yarayacak biçimde kullanabilirler?

İlk olarak haber şirketleri, haberleri iletmek için günümüzün şartlarına uyum sağlamak zorunda olduklarını farketmeli. Daha sonra bu değişimi nasıl yapacaklarını kararlaştırmalı ve çalışanların eğitimi de dâhil altyapıyla ilgili yatırımlardan çekinmemeli. Buraya kadarki kısım yönetim dikkatine :)

İkinci olarak haber toplamak için kullanılan geleneksel yapıların yerini alabilecek yeni yapılar fark edilmeli ve kullanılmalı. Bu yapılar etkileşimliliği, basılı, sesli ve görsel yayıncılığın da kullanabileceği biçimde içeriyor.

Bunların yapılması için daha hızlı ve kolay bilgi paylaşımı ve erişimi konusunda habercilerin elindeki donanım ve yazılım imkânları artırılmalı. Bunların kullanımı için verilmesi gereken eğitimden bahsetmiyorum bile. Burada ‘işi bilen habercilerin' vereceği kurum içi eğitimler mantıklı olabilir.

Böylece haber tüketicileri olarak adlandırabileceğimiz okur, izleyici ve dinleyiciler (Internet için hepsini 'kullanıcı' olarak adlandırmak daha uygun) sıradan bilgiyi ve haber konusu olabilecek bilgiyi paylaşmak için yeni yollar bulacaklar. Onlar haberin tüketenleri değil üretenleri olmak yolunda emin adımlarla ilerliyorlar Burada, kapı bekçilerini ( gate keeper ) dikkate davet ediyorum :)

Her peer to peer ağ, aslında yeni bir haber şirketinin doğuşu demek. Siz bakmayın şimdilerde çoğunlukla bu tür ağlardan film ve porno indirildiğine. Yakın gelecekte insanlar kendilerini ifade etmek isteğiyle bu ağları daha zekice kullanacaklar (aslında kullanıyorlar bile). Yüz binlerce gayr-ı resmî ağda (ister IM / anında mesajlaşma, isterse FTP yoluyla) her gün, arkadaşlar, meslektaşlar ve tanıdıklar arasında birçok farklı dosya paylaşılıyor.

Paylaşım. İşte haber şirketlerinin kaynakları ve kullanıcıları ile ilgili düşünmeleri gereken önemli bir konu.

Meselâ Google News sitesinin 7 milyon okura karşılık, hiç editörü olmadığını biliyor muydunuz? Dünya çapında 4500 haber kaynağı otomatik olarak sürekli güncelleniyor. Herkesin erişebildiği sayfalar dışında, 10 farklı ülke için ayrı ayrı sayfalar da hazırlanıyor. 30 gün öncesine kadar arşiv aranabiliyor. Haber seçimlerinden, sayfadaki yerine kadar hepsi kodlar sayesinde hallediliyor.

Buyurun uygulamalı syndication teknolojisine.
Mutasyon.net

Haberin Geçit Töreni veya Yeni Web Gazetesi

2005-08-05T17:02:00.000+03:00

Günümüzdeki Web gazeteleri boşluk doldurmak için okunuyorlar. İnsanlar zevk almak ve aydınlanmak için değil; masaları başında hareketsizken, kendilerine gereken bir gerçeği çekip çıkarmak veya zaman öldürmek için okuyorlar. Web gazeteleri de, tıpkı eski filmlerdeki tekniklerin ilgi çekmemesi gibi, haber hikâyelerini anlatmak için yeni yollara ihtiyaç duyuyor.

Web gazeteleri, bilgisayarlar kadar kullanışlı ama sıkıcı. "Sıradaki muhteşem gazete" insanların dikkatini çekmeli ve onları okumaya teşvik etmeli. Bakmak ilginç olmalı. Sesli komutları işleyerek yazanları okumak gibi yeni yöntemler kullanılmalı. İcap ederse, ekrandan basılı kağıda kolayca ve doğal biçimde aktarılabilmeli. Teknoloji açısından bu gayet kolay.

Mekân gazete kağıdının hükmünde, zaman ise Web'in elinde. Mekândaki sıradan bir şey olan gazete kağıdı her zaman ulaşması kolay bir nesne olacak. Web tabanlı gazete ise bilgisayar ekranının ardından gözlenebilen, çeşitli araçlarla uzaktan erişilebilen, elle tutulmaz bir nesne.

Haberin Geçit Töreni

Zamandaki bir nesne olarak Web gazetesi geleceğin kralı. Durağan bir fotoğraf mekândaki bir nesne ise, sabit bir yerden seyredilen bir geçit töreni de, başı iki saat önceki geçmişte, sonu 20 dakika sonraki gelecekte yer alan zamandaki bir nesne. Haberler de aslında olayların zincirleme aktığı bir geçit töreni. Bu yüzden yeni bir Web gazetesi için "haber geçit töreni" mükemmel bir metafor sunuyor. Tarihin geçit töreni ilginç olmaz mı? Kusursuz bir Web gazetesi, haber bültenlerinin, şimdiki zamanda oluştuğu ve geçmişe doğru düzeni adımlarla yürüdüğü bir sahne olabilir.

Bir gazete, 'zaman'dan, içinde dolaşılabilen ve şeffaf biçimde kalın bir dilim sunar. Dolaşılabilirlik (browsability) gazetelerin esas amacıdır. Okurlara bir yemek düzeni ve önem sırası içinde haberler, resimler, reklamlar verilir ve neyin güzel olduğuna karar vermesi beklenir. Şeffaflıktan kastımız, belli bir mesafeden neyle karşılaşacağınızı bilmenizin sağlanması. Kaç sayfa var? Bugün önemli bir haber var mı? Okurken, ne kadar okunduğu, ne kadar kaldığı, nerede olunduğu bilinir. Spor sayfaları -istenirse- çıkarılıp alınabilir. Basit, ucuz ve hafif bir nesne olduğundan, kahvaltı masasına yayılıp okunurken, üstüne çay damlatılabilir. Toplu taşıma araçlarında ayakta, evde yatarken okunabilir. İşaretlenebilir, kesilip biriktirilebilir, başkalarına göstermek için katlanıp cebe konulabilir. Sayılanların bir kısmı Web gazetelerinde de yapılabiliyor. Bunlar gazete tasarımı açısından parlak ve ince ayrıntılar.

Okurlar, okuyacaklarının yerini biliyorlar. Dikkatlerinin yönlendirilmesini, aydınlatılmayı ve eğlendirilmeyi istiyorlar. Bilginin ilk kuralı "dolaşım (browsing), aramayı aşar". Ama ikinci kural, "etkin dolaşım, görsel olandır". Bu bakımdan gazetede hızla sayfa çevirmekle, televizyonda zaplamak arasında fark yok.

Şu anki tek bir metin bloğundan oluşan haber yerine, çoklu ortam öğeleriyle de desteklenerek, aynı haberin birkaç bölüm halinde, kısa, anlam yüklü ve aydınlatıcı cümlelerle okura sunulması önemli. Bu, okurun dağılan dikkatini yakalayabilecek haber sunum mantığı için, bir başlangıç.

Bilginin üçüncü kuralı da şu: Arayüz, uygulamanın kendisidir. Bu konuda bir örnek uygulama bu adreste görülebilir.

Kaynak:- http://www.weeklystandard.com/Utilities/printer_preview.asp?idArticle=2797&R=9CBA17383
Mutasyon.net

Reklam Ayıklamanın Yolu

2005-08-05T16:54:00.000+03:00

Internet'te reklamları ayıklamak mümkünse*, neden televizyon ve radyo için de bu mümkün olmasın.

Sabahları benim gibi NTV Radyo'nun bülteniyle uyanan birisiyseniz, araya giren reklamları ister istemez ezberlemenin ne kadar rahatsızlık verici bir durum olduğunu bilirsiniz.

Reklamverenler, verdikleri reklamların sürelerini uzattıkça, özellikle radyoda, insanların istedikleri içeriği dinlemek için katlanması gereken reklam zamanı artıyor. Bu da yapılan işin kalitesini etkiliyor. Televizyonda zapping, istenmeyen programları değil, istenenler arasındaki reklamları izlememek için yapılır oldu.

Sponsorluk ama nasıl?

Burada, "İçeriğin hazırlanması için gereken maddî kaynağı nereden bulacağız?" denebilir.

Açık Radyo / Açık Site örneğindeki gibi sponsorlu programlar ne güne duruyor? Haberler haricinde, sponsor kaynaklı içerik medyanın kalitesi için gerekli. Ama sadece sponsorlarla yürütülen bir medya organı var mı, bilemiyorum. Bilenler bana bildirebilirler.

*Resimleri göstermeme seçeneği, Internet browser'larının kullanıcıya sundukları güzel bir özellik. Kullanılınca, hem daha hızlı bağlanılır, hem de kişiselleştirilmiş reklamları -zorla- göstermeye çalışanlardan korunulur. Pop-up reklamlar için geliştirilen yazılımlar zaten biliniyor. Sistemdeki swflash.ocx dosyasının yeri/uzantısı değiştirilirse, istenen sürece Flash teknolojili reklamlar da atlatılabilir. Veya IE yerine başka bir tarayıcı kullanılabilir.

PS: Reklamcılar kızmasın, Ali Atıf Bir de duymasın :)
Mutasyon.net

Gazetecilik hangi derde devadır?

2005-08-05T16:49:00.000+03:00

Sahadakiler ve eğitimciler Internet'in habercilik, yayıncılık, öğretim ve öğrenim için sunduğu fırsatları ve ortaya çıkardığı tehlikeleri keşfettikçe, gazetecilik mesleği ve haliyle gazeteci adaylarının eğitimi, radikal bir değişimden geçiyor. Bazı akademisyenler tarafından ileri sürülen iddialar arasında, değişimlerin belirginliğinin 200 senelik gazetecilik tanımıyla ilgili benimsenen fikirleri yerinden edebilecek kadar yoğun olduğu da bulunuyor. 17. yy.'ın ortalarından itibaren yaygınlaşan popüler basın, matbaacılıktaki gelişmeler, artan okur-yazarlık ve kendine has politik şartlar tarafından desteklendi ve bu şartlara basın tarafından da katkıda/etkide bulunuldu. Telgraf, radyo ve televizyon gibi teknolojik gelişmeler hem haberlerin elde edilmesinde hem de dağıtımında değişiklikler ortaya çıkardı. Ama sadece bilgisayarın "beklenen ortaya çıkışı" (advent) ve telekomünikasyondaki ilerlemeler, gazeteciliğin bir kitle iletişim biçimi olduğu yönündeki benimsenen fikirlere yönelik bu meydan okumayı ortaya çıkardı.

Bilişim ve telekomünikasyon gibi teknolojilerin birleşmesi (convergence), dinleyicilerin/izleyicilerin ve okuyucuların geleneksel medyadan elde edemediği bir özgürlük ve etkileşimliliği mümkün kıldı. Gazeteler, dergiler, radyolar ve televizyonlar, bunların hepsi de tekil ürün ya da programların kitle halindeki kullanıcılara dağıtıldığı birden-çoğa (one-to-many) biçiminde çalışan iletişim ortamlarıdır. Bu şekildeki kitlelere haber sunumu aynı zamanda, okur, dinleyici veya izleyicilerin çoğu tarafından en çok ilgi duyulan/duyulabilecek olan/duyulması beklenen ve istenen konulara karar verme meselesidir. Kitlenin (audience) tercihi, ortamın ve haber ürününün seçimiyle sınırlıdır. Bir defa bu tercihlerini yaptıktan sonra, ortam onlara ne sunarsa onu kabullenmek durumundadırlar. Yeni medya farkedilir derecede önemli bir tercih ve etkileşimliliğe fırsat tanıdı ve kitle medyası tekniklerinin habercilik ve yayıncılık açısından uygunluğu konusunun sorgulanmasına sebep oldu. Medya eleştirmeni ve New York üniversitesi kültür ve iletişim bölümü başkanı Prof. Neil Postman'ın şöyle bir sorusu var: "Gazetecilik mesleğinin çözümü olduğu sorun nedir?" Bu cümleyle gazetecilik mesleğiyle ilgili benimsenen tüm fikirleri sorgulayan Postman, mesleğin önceki yüzyıllarda gelişmesini sağlayan nedenlerin artık varolmayabileceğini farketmemizi istiyor.

"Medya tüketicileri" Internet üzerinden -belki de geleneksel medyayı gözardı ederek- bir bilgi dünyasına ulaşabiliyor. Geleneksel medyanın elektronik versiyonlarına erişmeyi tercih etmiş olsunlar ya da olmasınlar, büyük derecede tercih ve etkileşimlilik özellikleri bekleme ihtimalleri de yüksek. Aynı zamanda eğer tatmin olmazlarsa, farklı rakip yayınlar arasından başka birisini tercih etme haklarını da saklı tutacaklardır. Eskiden bir gazete, kendisiyle birlikte aynı sergide satılan birkaç başka gazete ve on yirmi dergi ile rekabet ederken, şimdi Internet'te binlerce diğer gazete ve dergi ile birlikte bulunan bağımsız belge, çokluortam sunumları vb. ile de rekabet etmek zorunda. Internet'teki tüm bu çeşitlilik, herbirinin ihtiyaçları diğerinden farklı olabilen bir hedef kitleye sesleniyor. Bunlar geleneksel medyanın durumunu hem iletişimsel hem de ticari yönden sorunsal hale getiriyor.

Geleneksel gazetecilik, yeni teknolojilerin habercilikte kullanımıyla geliştirilebilir. Sayısız kaynak, Internet'i habercilik için kullanmayı amaçlayan gazetecilerin parmaklarının ucunda ulaşılmayı bekliyor. Bilgisayar destekli habercilik ve araştırma (Computer Assisted Reporting and Research-CARR) hükümet belgelerine, veritabanlarına, makalelere ve uzman yorumlarına elektronik erişimi esas alıyor ve yazılan haberlere şimdiye kadar olmayan bir derinlik ve farklı açılardan zenginlik eklenmesini sağlıyor. Böylece yeni medya gazetecinin şimdi çalıştığı ortama bir tehdit savururken, gazetecilik mesleği yeni medyayı uygun biçimde kullanarak kendini geliştirebiliyor.
Mutasyon.net

Web Öncülerinin Görüşleri - 2

2005-08-05T16:43:00.000+03:00

Bu yazı, Web Öncülerinin Görüşleri başlıklı yazılarımızın sonuncusu. Yazının sonunda önceki iki makaleyi de içeren bir özet bulabilirsiniz.

"Mark Glaser: Online gazetecilikteki en heyecan verici gelişme hangisi ve neden?

Carlson: Keşke daha çok şey olsaydı ama sadece iki şey sayacağım: Kablosuz araçlar ve "Flash gazeteciliği". Flash ve benzer teknolojiler, haberleri yeni yollarla anlatmamızı sağlıyor. İşte bu, bence online medyanın gerçek vaadidir. Sayısal alanı, geleneksel medyanın zayıflıklarının çoğundan kurtulmak ve güçlü yönlerini vurgulamak için kullanabilmeliyiz.

Brown: Web'den dağıtılan ve sadece Web için üretilen çokluortam içeriklerinin artan miktarı. ABC News, CNN ve MSNBC diğerleriyle birlikte, yeni bir çokluortam gazeteciliği biçimi oluşturmak adına çok yaratıcı işler yapıyorlar. Ortaya koydukları Internet video estetiği, bu ortamı kendinden öncekilerden ayırt etmemizi sağlıyor. Internet video gazeteciliğine yeni başladık. Tüketiciye yönelik genişbant çözümleri hızla artarken, üretilecek materyallerin çeşitleri, ölçekleri, işlevleri ve kullanım alanları da gelişecek.

Rosenberg: Web genişlemeyi sürdürdükçe olacaklardan etkileniyorum. Web'in iki ayrı rolü var: a) ateşli politik tartışmalar için bir tartışma ve tarafgir yazarlar için araştırma mekânı, b) MoveOn.org gibi lobiler için eleştirel açıdan önemli bir örgütlenme aracı. Bir noktada, katılımcı ve gözlemci arasında açık, ayırdedici bir noktamız olmadığını fark edeceğiz. Bu, politik bir heyecanın tekrar doğuşunu ve katılımın genişlemesini gösterdiği sürece sağlıklı bir durum; insanlar ortalığı bulandırmaya ve hareketlerinin ardındaki hedefleri gizlemeye çalıştıkları sürece de sağlıksız bir durum olacaktır.

Barr: Internet'in dünya çapında genişlemesi. Bu her yerde olabilen omurga, şimdiye kadarkinden daha fazla insanın haberlere ve kanılara katkıda bulunmasını mümkün kılıyor. On yıl önce kim, Irak'taki savaşla ilgili bu şekilde içeriden ve içgüdüsel yazılar okuyabileceğimizi hayal edebilirdi?

Malda: Tüm bunların gerçek zamanlı bir doğasının oluşu. Bir haberi yelken gibi yavaş yavaş açılırken izlemek. Bir yazar ya da TV habercisinin kaprisli fikirlerini değil, binlerce okur bilgiyi alır ve onu bir anda başka yerlere aktarırken izlemek. Bazı yönler kötü olacak. Diğerleri de iyi. Gazeteciliğin geleceği, konuşmayı isteyen herkesin konuşabileceği, ama aynı zamanda kullanıcıların dinlemeyi istediklerini seçebilecekleri bir ortamı oluşturmakta yatıyor.

Fleishman: Çok kişinin ziyaret ettiği siteler yoluyla süzülen, ana dilini kullanan habercilik. Bir kişinin telefonundaki kamerayı kullanarak, belgesel içerikli bir resmi ya da görüntüyü kaydedip, gezegenin her yerine yayabilmesi fikri, tiranlara, bilginin bozulmasına (distortion) ve yetki sahiplerinin otoritelerini kötüye kullanmalarına karşı en iyi savunma.

Weaver: Geçenlerde CBS News başkanı Andrew Heyward'ın bu haber tüketicileri neslini "bilgi izlenimcileri" (information impressionists) olarak tanımladığını duydum. Günümüz tüketicisi, her konudaki veri ve kavrayışlarını (insight) yama işi bir yorgan halinde bir araya getiriyor. Meşhur bir Talk Show sunucusundan işittiklerini alıyor, arkadaşlarının kendilerine attığı e-postadakilere ekliyor, radyodan duydukları kısa bir iki cümleyle birleştiriyor, bir online gazetenin ana sayfasındaki başlıkla katıştırıyor, sonuçta da ortaya gerçekte neler olduğuna dair dikkate değer doğrulukta bir resim çıkarıyorlar. Eğer e-posta, blog sayfaları, Web ve -çok yakında her yerde- kablosuz erişim olmasaydı, bunlar şu anki seviyede gerçekleşmezdi. Haber örgütlerinin nasıl uyum sağladıklarını, yatay iletişim modeline geçtiklerini ve medyanın doğru söyleyip söylemediğinin bilinemezliğine (media agnostic) inandıklarını izledikçe, bunun işimizdeki gerçek devrim olacağını düşünüyorum."

Herşeyden sonra, ya da bir özet

Web Öncülerinin Görüşleri, Amerikan tecrübesi tarafından şekillenen online yayıncılığın bugününe bakarak, geleceğini tahmin etmeye çalışan uzmanların görüşlerini topluca tahlil etmemizi sağlıyor. Esas yazıdan alıntılar yaparak oluşturduğum bu üçlü makaleyi inceleyenler geleceğin,-okuru ile yazarı arasında neredeyse bir fark kalmadığı,-okumak kadar yazmanın ve yazılana ulaşmanın da kolaylaştığı, -çok daha çeşitli içerik türlerinin, gelişmiş teknolojilerle sunulduğu bir zaman olacağını anlayacaktır.

Tüm bunlara rağmen, okurların bilinçlenmesi, gelişmelerden doğru faydalanılması için gerek şart. Bunu da "Büyüleyici Medya" başlıklı yazımızda ele alacağız.

Kaynak:
1- http://www.ojr.org/ojr/glaser/
Mutasyon.net

Büyüleyici Medya

2005-08-05T16:40:00.000+03:00

Televizyonun, genel anlamda medyanın büyüleyici etkisinden bahsedeceğiz.

-Ses ve görüntünün etkin kullanıldığı televizyon,
-sadece sesin etkin kullanıldığı radyo,
-resim ve yazının etkin kullanıldığı gazete,
-yazı, ses, hareketli ve hareketsiz görüntülerin bir arada kullanıldığı Internet.

Bu saydıklarımız kişilerin etkilendikleri, reklamı yapılan ürünleri almaya yönlendirilebildikleri, zihinlerinin asıl dikkat etmeleri gereken konudan uzaklaştırıldığı ortamlar.

Sayfalarında bikinili bayan resimlerine yer veren gazete, daha başka haberleri göz ardı ediyor, onların yerinden çalıyor demektir. Burada önemli soru şu: Acaba hangi haberlere boş veriliyor?

Televizyonu açmadan önce, günlük TV rehberinden bir ya da iki program seçen ve sadece onları seyreden kaç kişi tanıyorsunuz? Peki kumanda elinde, sürekli kanal gezerek TV seyreden kaç kişi tanıyorsunuz? Bu aradaki fark televizyonun büyüleyici etkisini göstermeye yeter.

Zihni uyuşmuş durumdaki insan, işten gelince doğrudan kumandaya sarılıp TV karşısına geçiyorsa, aslında kolaycılığa kaçıyordur. Dinlenmek için alternatiflerimizi biz seçeriz. Dayatılanı değil, bize uygun olanı seçmeliyiz. Kitap ve dergi gibi içerik yoğunluğu açısından diğerlerinden daha zengin mecralar, sistemi anlamak ve onu "istediğimiz yönde"(1) etkilemek için bize gerekeni sunabilir.

Seçici izleme, dinleme ve okuma. Sonuçta algıladığını fikir süzgecinden geçirme. Tüm bunları çevresindekilerle paylaşma. İşte bilinçli "kullanıcı"(2) dönüşümü için ihtiyacımız olan davranışların özeti.

Dipnotlar:
(1)-İstediğimiz yön: Kastettiğim, ideal, -belki de- ütopik bir sistem. Tarihte varolduğu düşünülürse, aslında ütopik de denemez.
(2)-Kullanıcı: Hem geleneksel, hem de yeni medyanın okuru, izleyicisi ve dinleyicisi.
Mutasyon.net

Web Öncülerinin Görüşleri

2005-08-05T16:27:00.000+03:00

Amerika'daki Web yayıncılığı öncüleri geleceğin sürprizlerle dolu olduğunu düşünüyor. Mark Glaser, Online Journalism Review sitesindeki sayfasında, bu kişileri sanal bir masa etrafında bir araya getirip konuyla ilgili düşüncelerini sormuş. Öncelikle bu kişileri kısaca tanıtalım:

Christopher Barr, CNET Networks'ün kurucu editörlerinden. 1995'te başlattığı girişimden 2001'de ayrılmış. 1986'da PC Magazine'deyken yürüttüğü ve haber sitesi sonrada ZDNet'e dönüşmüş.

Merrill Brown, basılı, görsel ve online gazetecilikte eskilerden. Washington Post, Time, NBC gibi kurumlarda çalışmış ve danışmanlık yapmış. MSNBC.com'un 1996'daki kurucu editörlerinden. Real Networks'de de bir dönem başkan yardımcılığı yapmış.

David Carlson, yeni medya gazeteciliği alanında araştırmalar yapan bir University of Florida profesörü. Aynı üniversitede Interactive Media Lab yöneticiliği yapıyor. 1990'da bir yerel gazete için etkileşimli bir online gazete oluşturmuş.

Dale Dougherty, O'Reilly & Associates'ın online yayınlardan sorumlu başkan yardımcısı. Ağustos 1993'te yayına geçen ilk ticari site olan GNN'i (Global Network Navigator) geliştiren kişi. Bu site sonradan AOL'e satıldı.

Glenn Fleishman, The New York Times, InfoWorld dergisi, MacWorld dergisi, O'Reilly Web siteleri gibi yerlere yazan bir freelance yazar.

Rob "CmdrTaco" Malda, "News for Nerds" başlıklı Slashdot.org'u oluşturan ve editörlüğünü yapan kişi. Malda, Şimdi Open Source Development Network'un bir parçası olan siteyi, üniversitedeyken kurmuş.

Jim Romenesko, Poynter Institute için Romenesko medya sitesini güncelliyor. Siteyi 1999'da medya dedikoduları için yayınlamaya başlamış.

Scott Rosenberg, Salon.com'un kurucularından ve yönetici editörü. 1990'ların başlarında sayısal kültüre ilişkin bir köşeyi yazmaya başlamış.

Doug Weaver, Wired Magazine'in New York bürosunu kuranlardan. Upstream Group danışmanlık şirketinin başkanı. Interactive Advertising Bureau'nun kurucu yönetim kurulu üyeleri arasında. The Drift adındaki newsletter'ı 4 binden fazla "karar verici" üyesi var.

Weblogların geleceği nasıl?

İşte Web yayıncılığı öncülerinin gelecekle ilgili görüşleri:

Mark Glaser: Gazetecilik tarihinde weblog'lar ne kadar önemlidir? Kişisel sayfalarla aralarındaki farklar nelerdir?

Brown: Gerçekten iş yapan bir weblog'daki kadar okur ve sayfayı hazırlayan arasındaki irtibat başka hiçbir şeyde yok. Eşzamanlı iletişim, görüşlerin paylaşımı ve diğer biçimlerle karşılaştırma kabul etmeyecek kadar kaliteli bir yaratıcı düşünme ortamı. Weblog'ların biçimi hızla dönüşecek ve bilginin nasıl toplandığından, gazetecilerin ve halkın nasıl iletişim kurduğunu temel seviyelerde değiştirecek.

Barr: Weblog'lara benzer bir şey 100 yıl önce Jules Verne tarafından hayal edilmiş. 1890'da gelecekle ilgili olarak "2890'da Bir Amerikalı Gazetecinin Hayatı" adlı eserinde, her sabah haberleri okurlara gazeteciler tarafından okunduğu bir dünyadan bahseder. Her okur isterse haberleri kendi kayıt cihazına (belki sabit disk) kaydedebilir. 890 yıllık bir farkla da olsa, Verne insanların haberleri cilalanmamış olarak istediklerini anlamış. Weblog'lar karşılıklı konuşmayı teşvik eden ortamlar. Gelecek on yılda çok daha gelişmiş ve daha çok kullanılan hale geleceklerini tahmin ediyorum.

Rosenberg: Blog yapmaya yarayan yazılımlar, kişisel sayfaları potansiyel haber sayfalarına dönüştürüyor. Bu da kişisel siteleri her an kolayca güncellenebildikleri için, sadece "benim reklamım" sayfaları olmaktan kurtarıyor. Bir insan sadece Google ve Technorati gibi siteler sayesinde bile kendini geliştirmek için yeterli imkâna kavuşabilir.

Romenesko: Sanırım ilerde daha fazla yorum ve daha az link içerecekler.

Malda: Gazeteciliğin Weblog'lara dönüştüğü noktada, insanlar editoryal kararlar vermeye başlıyorlar. Milyonlarca Weblog var ama kimse okumuyor. RSS başlık toplayıcı yazılımları kullanan bir kişi kendi gazetesinin editörü oluyor(1).

Dougherty: Bence, Weblog'lar gazetelerin iki bölümünün gelişmiş hali. "Yorumlar" ve "Editöre Mektup". Gazeteciliğin, röportaj yapmak ve haber peşinde olmak gibi yönlerini içermedikleri için, yerine geçemezler. Usenet'in zamanla öneminin azalması gibi, bunların da önemi azalacak.

Weaver: Online habercilik karakterinin tekrardan ortaya çıkmasını sağlayacaklarını tahmin ediyorum. Yani "ben haberi toplar, belli biçimde birleştirir ve size görmeniz gereken belli bir bağlam içinde sunarım" olayı. Bir avuç kadar blog yapımcısının haber ve bilgi DJ'lerimiz olma potansiyeli var.

Bir dahaki yazımızda "Online bilginin ücretsiz olması gerekir mi? Ya da yayıncılar bir şekilde tüketicilerden para almanın yolunu bulmalı mı?" sorularının cevaplarına bakacağız.
1- Bu konuda "XML'in Yayıncılık İçin Önemi" başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.
Kaynaklar:- "Glaser: Online News Pioneers See Lots of Changes in the First 10 Years"
- "For Pioneers of Web Journalism, the Future Is Still Full of Surprises"
Mutasyon.net

XML'in Yayıncılık İçin Önemi - 2 (RSS ya da Web'den süzülen bilgi)

2005-08-05T16:19:00.000+03:00

XML'in yayıncılık açısından belki de en ilgi çekici kullanım alanı, RSS ya da webfeed adı verilen uygulama. Bu bir dağıtım (syndication) biçimi. Bu, basit bir XML etiketi sayesinde, bir Web sitesinde yakın zamanda nelerin değiştiğini görebilmeyi sağlıyor. Aggregator adı verilen programlar RSS özellikli siteleri tarama ve değişiklikleri kullanıcıya aktarma görevini üstleniyor. Bunu New York Times gibi gazeteler Web sitelerinde kullanıyorlar. Ancak bunun sakıncalı yönü, site içerisindeki ziyaretçi dolaşımına olumsuz etkisi. Okurlar, takip ettikleri değişiklikler üzerine siteye girip ilgilerini çeken haberi okuyup çıkıyorlar.

Artık anasayfa denilen kavram da değişiyor. Çünkü, okunmak istenen sitelerdeki değişikliklerle ilgili bilgi pencereleri sayesinde, gerekli haberdar etme durumu da sağlanıyor. Böylece kullanıcılar tarafından çok geniş bir bilgi ağı sürekli gözlenebiliyor.

Bu durumda, RSS besleme özelliğine sahip olmanın, yayıncılar için bir gereklilik haline geldiği açık.

XML içindeki teknolojilerden bir tanesi de, SGV (Scalable Vector Graphics) adı verilen vektör esaslı Flash benzeri teknoloji. Bu da kimseye ait olmadığı ve Adobe tarafından da desteklendiği için son zamanlarda ilgi çekmeye başladı.

Uzmanlar, meselâ Google aramalarımızda, tek boyutlu metin esaslı bilgiler yerine, daha zengin ve çok boyutlu görsel bilgilerle sonuçları okuduğumuzda, aradıklarımıza daha kolay ulaşabileceğimizi tahmin ediyorlar.

Teknoloji yayıncılıkta yeni imkânlar sunsa da, kültürel açıdan uluslararası fikir hakları tartışmaları, yine de diğer teknik meselelerden daha önemli.
Mutasyon.net

XML'in Yayıncılık İçin Önemi

2005-08-05T16:11:00.000+03:00

Bu yazımızla "semantik -anlambilimsel- Web" kavramına da bir giriş yapıyoruz. İlerleyen yazılarımızda, fırsat olursa, bu konuya daha farklı açılardan da bakacağız.

XML icad olunalı beri, yayıncılık da bir hayli değişti. XML 1.0 spesifikasyonunun ortaya çıkarılışı sırasında, editörlerden birisi olan Tim Bray, AIIM E-DOC dergisi için kendisiyle yapılan bir röportajda bunu şöyle anlatıyor: "Web gittikçe ısınıyor. İnsanların sadece sayfalara bakmaktan daha fazla şey yapmayı istediği çok açık. Bir kısım profesyonel yayıncılık problemleri içinden çıkılamaz hâl almışken ve insanlar 'Web hizmetleri' kavramını konuşurken biz işe başladık."

"HTML insanlara bilgi sunmak için yeterince iyiyken, makinalar arasındaki iletişimde yayıncıların iş akışlarında kullandıkları özellikler açısından başarısız kalıyordu. O zamanlar SGML de bu işler için çok kapsamlıydı ve bilenlerin sayısı azdı. İlk başta 11 editör arkadaşla bir araya geldiğimizde, SGML'i daha Web uyumlu hale getirmemiz gerektiğini biliyorduk. Bu sayede daha akıllıca bir yayıncılık biçimi ortaya çıkacaktı. Ancak XML sonuçta bunun da ötesine geçti."

Günümüzde iş ağları üzerinde çalışan modern bir uygulamanın içinde bir yerlerde, mutlaka XML arayüzü kullanılıyor. Web hizmetlerinin temeli de, ağdaki uygulamaların, Web altyapısı üzerinden XML kullanarak mesajlaşmasına dayanır. XML genelde kurumsal sistemlerde, aranan verilerin bulunmasını sağlıyor ve eski sistemler arasında veri paylaşımını sağlamak üzere veri tabanlarında kullanılıyor. Mesela, kullandığınız dilde yer almayan karakter setlerindeki veriler arasında arama yaparken, XML gerekli değişiklikleri yaparak sizi sıkıntıdan kurtarıyor.

Web'deki temel sıkıntılardan birisi de, hazır bir metadata (veri hakkında veri) ortamının olmayışı. Halbuki uygulamalar sürekli bu metadata'lara ihtiyaç duyuyor. Web, bir URL'si olan herşeyin yer alabildiği garip bir ortam. Ama bu ortamdaki bir bilgi için, "Bunu kim yazdı?", "Halâ geçerli ve etkin bir bilgi mi?", "Süresi ne zaman doluyor?" gibi soruları sormak için resmi bir yol yok. Halbuki sıradan bir ticari resim arşivi bile, resimler hakkında bilgiler içermezse işlevsizleşir. Web'de sadece bir adres sayesinde, çoklukla ismi bile olmayan resimler yayınlanabiliyor.

Kaynak:-Röportaj, "Tim Bray on XML", AIIM E-DOC Magazine, Kasım 2003
Mutasyon.net

Basında kurum kültürü - 2

2005-08-05T16:09:00.000+03:00

Motivasyon açısından çalışanlara gerekli ilgiyi göstermek -evet gereken ilgi göstermektir-, en azından geri bildirimleri algılayabilecek yakınlıkta durmak bir patron için ne kadar önemlidir?

Çalışanların geri bildirimleri, kurumun yönünü tayin eden kişiler tarafından olumsuz algılanırsa, bazen yıllarını o kuruma vermiş eski ve verimli çalışanlar, "patron" yüzünden kurumdan vazgeçebiliyorlar. Yöneticiler de iş dünyasının tehlikeli ortamında yollarını bulmalarına yardımcı olacak değerli bilgi kaynaklarını, tecrübeli çalışanlarını yitirmiş oluyorlar.

Vefalı çalışan

Vefalı çalışan aslında, kurumun eksiğini gediğini görüp, bunları kendi imkânlarıyla giderebilecek kadar çalıştığı yeri ekmek kapısı olarak benimsemiş çalışandır. Kurumuna bağlılığını başarılı günlerde, herşey yolunda giderken değil, işlerin sarsıntıda olduğu ve başka yerlerden kendisine teklifler geldiği zamanlarda bile sürdüren kişidir.

Güncel işletme ve insan kaynakları eğilimlerinin sonuçları arasında iş güvencesinin neredeyse sıfıra yaklaşması da yer alıyor. Bu da işverenin çalışanları kurum için değerli oldukları müddetçe çalıştırmasını, çalışanlarınsa iş seçimini kendilerini ve kariyerlerini geliştirebileceği bir kurum yönünde kullanmasını sonuç veriyor.

Kısacası şimdilerde yeni başlayan bir eğilime bakılırsa, yakın gelecekte başarılı basın mensuplarının iş değiştirme sebepleri, toplu işten çıkarmalardan çok, kendileri açısından daha iyi kariyer ve gelecek imkânları sunan bir kurumdan gelen teklifler olacak. Buna -patronlar açısından söylüyorum- ne yazık ki vefalı çalışanlar da dahil.
Mutasyon.net

Basında kurum kültürü

2005-08-05T16:02:00.000+03:00

İşletmecilikle alâkası olan ya da gerçekten kurumsal bir işletmede hayatında en az bir dönem çalışan herkesin malûmudur: Kurum kültürü sayesinde çalışanların verimliliği, dolayısıyla ürün ya da hizmetlerinin kalitesi ve neticede işletmenin gelirleri artar.

Basın sektörü için de de, kurumsal yapıya kavuşmuş olan işletmeler -etik gibi konularda aksasalarsa da- başarıya diğerlerinden daha yakın oluyorlar. Şu anki ve bir sonraki yazımızı bu konuya ayıracağız. Ancak yazacaklarımızın, konuyla ilgili olanlar için deryadan bir katre nispetinde kalacağını peşinen söyleyelim.

Kurumsal yapı

Kurumsal yapı için gerekenler neler? Uzmanı olmadığım bir konuda sadece gözlemlediğim bir iki şeyi paylaşmakla yetineceğim.

Kaynakların iyi değerlendirilmesi başta gelen şartlar arasında. Bu noktada, kurumun en değerli kaynağı olan çalışanlar nasıl daha değerli hale getirilebilir? Bir makineye bile bakım yapılarak sürekli işler kalması sağlanabiliyorsa, aynısı insanlar için nasıl sağlanabilir soruları akla geliyor.

Herşeyden önce çalışanlar liyakâtlerine göre işe alınmalı ve ücretlendirilmeli. Bu adaletin ve dolayısıyla çalışanların güveninin tesisi için temel bir şart. Daha sonra işi kotaranlarla yani çalışanlarla, vizyon çizenler yani yönetimdekiler arasındaki ilişkiler geliyor.

Bir sonraki yazımızda yönetici-çalışan ilişkisinden yola çıkarak, vefalı çalışan kavramına değineceğiz. İş dünyasındaki ve insan kaynakları alanındaki eğilimlerin, her sektörden çalışanları ve işverenleri nasıl etkilediğinden bahsedeceğiz.
Mutasyon.net

Medya ve teknolojinin "zaman çizgisi"

2005-08-05T15:55:00.000+03:00

Poynter.org kendini geliştirmek isteyen gazeteciler için verimli bir kaynak site. Medya ve teknolojinin 1969'dan itibaren gelişimini kronolojik olarak göstermek ve 1970'ler, 80'ler ve 90'lardaki belli başlı olaylar, kurumlar ve teknolojiler hakkında bilgi sunabilmek için başlatılan "New Media Timeline" projesi sayesinde, online yayıncılığın geçmişi unutmadan geleceği düşünülebilir.

Yeni medya ve teknolojinin yanyana iki ayrı sütunda anlatıldığı sayfalar boyunca BBC'nin videotext'i test edişinden, Drudge Report'un alanındaki ilk online haber sitesi olarak ortaya çıkışına kadar birçok gelişme hakkında detaylı bilgiye ulaşmak mümkün.

Tarihlere göre bir-iki önemli başlık verebiliriz:
1969: Internet'in atası ARPANET'in temelleri atılır. Bu proje 70'lerde gelişerek Internet denilen bilgisayarlararası ağı oluşturacaktır. Aynı sene New York Times makalelerinin ve haberlerinin özetlerini Infobank adlı elektronik bilgi servisinden sunmaya başlar.

1970: Alohanet adlı ilk kablosuz bilgisayar ağı sistemi Norm Abramson tarafından University of Hawaii'de geliştirilir. Aynı sene Columbia'daki Associated Press bürosu ile, Atlanta'daki bir bilgisayar arasında ilk haber aktarımı gerçekleşir. Bu, tarihte ilk kez bilgisayarların haber yazımı, denetimi ve aktarımında kullanıldığı andır.

1972: E-posta icat edilir. Haber veri tabanları oluşturulmaya başlanır.

1975: Microsoft adını ilk kez duyurur. Reuters videotex hizmeti vermeye başlar.

1980: Dünya "dizüstü bilgisayar" kavramıyla tanışıyor. Dow-Jones bilgi sistemi devreye giriyor.

1990: WWW prototipi ve TCP-IP. "Bilgi süper otoyolu" (The Information Superhighway) projesi.

1998: AOL, Netscape'i satın alır. Haber arama motorları.

Sözkonusu projeye bu adresten erişilebilir.
Mutasyon.net

Weblog aleminin etik kuralları

2005-08-05T15:47:00.000+03:00

Weblog, kişilerin mesleklerinden bağımsız olarak, günlüklerini online ortamda tutmaları, gündelik yazılarla fikir ve düşüncelerini insanlarla paylaşmaları sonucu ortaya çıkan sitelere verilen isim. Kelime karşılığı, ağ üzerinde tutulan seyir defteri olarak tercüme edilebilir. Weblog'lar genelde yazarlarının kişiliklerini yansıtıyorlar.

Türkiye'den de birçok örneği olan weblog sitelerinin (Türk webloglarına örnek olarak hafif.org verilebilir), yazarları yurtdışında son zamanlarda şu konuda tartışıyorlar: Weblog topluluğunun takip etmesi gereken etik kurallar, eğer varsa, nelerdir?
Weblogger veya blogger'ların (weblog yazarlarının) birçoğu gazeteci olmadığından, gazetecilerle aynı etik kurallara uymaları beklenemez. Ancak sorumluluk sahibi blogger'lar, kamuya sözlerini sunduklarını/yayınladıklarını, ve bu yüzden okuyucularına, haklarında yazdıkları insanlara ve genel anlamda topluma karşı belirli etik yükümlülükler altında olduklarını farketmek zorundalar.

CyberJournalist.net tarafından oluşturulan etik kurallar bu alanda yeni bir girişim. "Society of Professional Journalists Code of Ethics" metninden esinlenilerek oluşturulan "Bloggers' Code of Ethics" ile tüm weblog'lar bir etik kurallar modeli çevresinde birleştirilmek isteniyor.
CyberJournalist.net'e göre: "Güvenilirlik, saygınlığın anahtarıdır. Az sonra bahsedeceğimiz pratik prensiplerini ve standartlarını benimseyen blogger'lar sadece etik yayıncılık yapmış olmayacak, aynı zamanda okuyucularını kendilerine güvenebileceklerine ikna da etmiş olacaklar."

Blogger Etik Kuralları

"Dürüst ve samimi olun!"

Blogger'lar bilgiyi toplar, düzenler ve yayınlarken dürüst ve samimi olmalıdırlar.

Blogger'lar:

Asla, kaynak göstermeden alıntı (intihal/aşırma) yapmamalı,

Şartlar uygun oldugunda kaynaklarini tanimlamali ve link vermeli. Kamu, kaynaklarin güvenilirligi konusunda mümkün olan en fazla bilgiye sahip olma hakkina sahiptir.

Weblog girişlerinin (entry), alintilarinin, başlik, fotograf ve tüm diger içeriklerinin saptirilmamiş olmasina dikkat etmeli. Baglamdişi olaylar vurgulanarak abartilmamali veya basite indirgenmemeli.

Fotoğrafların içeriğini, neyin değiştirildiği konusunda gerekli açıklamayı yapmadan değiştirmemeli/bozmamalı. Resimlerin kalitesinin artırılması teknik mecburiyetler yüzünden kabul edilebilir. Bu teknik zorunluluklar arasında etiketleme (site adı gibi) ve illüstrasyonların hazırlanması sayılabilir.

Doğru olmadığı bilinen içeriği yayınlamamalı. Sorgulanabilecek bilgilerin yayınlanması gerekiyorsa bunların şüpheli unsurlar içerdiği açıklanmalı.

Savunmak, yorumlamak ve gerçeğe dayalı bilgileri sunmak arasındaki farkı ayırdetmeli. Taraflı yazılar ve yorumlar yazılırken bile gerçek veya bağlam saptırılmamalı.

Gerçeğe dayalı bilgi ile yorumu reklamdan ayırmalı ve bunlar arasındaki çizgileri bulanıklaştıran araform denebilecek yazılardan uzak durmalı.

"Zararı en aza indirin!"

Etik değerleri olan blogger'lar kaynaklara ve öznelere saygı duyulması gereken insanlar olarak yaklaşırlar.

Blogger'lar:

Weblog içeriğinden olumsuz etkilenebileceklere sevecenlikle yaklaşmalı. Çocuklarla, tecrübesiz kaynak veya öznelerle özel bir hassasiyetle ilgilenilmeli.

Bir felaket veya üzücü bir olaya maruz kalmış kişilerle görüşürken ve onlarla yapılan mülakatları veya çekilen fotoğrafları kullanırken hassas olmalı.

Bilgi toplama ya da röportaj yapmanın bazı insanların rahatını kaçırabileceğinin ya da onlara zarar verebileceğinin farkında olmalı. Bilgi peşinde koşmak, kimseye küstahlık etme hakkını vermez.

Özel insanların kendileri hakkındaki bilgileri kontrol etme haklarının, kamu hizmeti yapan görevlilerin ya da güç ve etki elde etmeye veya dikkat çekmeye çalışanlara göre daha fazla hakkı olduğunu farketmeli. Sadece, çok önemli bir kamusal ihtiyaç halinde herhangi bir kişinin özel hayatı araştırılabilir.

Kaliteli ürünler sunmalı. Olmadık konularda, gereksiz meraklarla içerik hazırlanmamalı.
Küçük yaştaki suçlulari, cinsel taciz vb. suçlarin kurbanlarini ve zanlıları resmi olarak suçlu olduklari açiklanmadan önce tanimlarken dikkatli olunmalı.

"Sorumluluk sahibi olun!"

Blogger'lar:

Hatalarını kabul etmeli ve derhal düzeltmeli.

Weblog'un misyonunu açıklamalı ve kamuyu içerik ve 'blogger davranışları' konusunda diyaloğa davet etmeli.

Çıkar çatışmalarını, iş ilişkilerini, aktivitelerini ve kişisel gündemini açıklamalı.

Reklamcılar ve özel ilgi grupları lehine hareket etmeyi reddetmeli, içeriği etkileme konusundaki baskılarına direnmeli. İstisnaî durum sözkonusu olduğunda bu, okurlara tamamen açıklanmalı.

İyilik karşılığı bilgi öneren kaynaklar konusunda uyanık olmalı. Bu şekildeki bilgileri kabul ederken karşılığı olan iyilik de açıklanmalı.

Diğer blogger'lar tarafından yapılan gayri ahlakî pratikleri kamuya duyurmalı.

Diğerlerinin uyduğu ve önemli bulduğu yüksek standartlara uymalı.

Kaynaklar:
http://www.webopedia.com/TERM/b/blog.html
http://www.cyberjournalist.net/news/000215.php
Mutasyon.net

Şimdiye kadarki kısmın özeti

2005-08-05T15:42:00.000+03:00

Son yazdığım birkaç makalede, online gazeteciliğin birçok örneğinin, basılı yayınlardaki uygulamalardan esinlenilerek ortaya konulduğundan bahsettim. Yeni ortamın (Web yayıncılığı), eski ortamla (basılı yayıncılık) birlikte varolduğundan bahsederek, onu yok etmediğini vurguladım. Online gazeteciliğin gelişiminin büyük kısmı, basılı gazete metaforundan etkilenilerek ortaya konulmuştur. Bu haber toplama, site tasarımı, sitenin marka bilinirliği konularındaki uygulamaları konularında açıkça görülebilir. Tüm yazılanlar sadece basılı ve online ortamda aynı markayla yayınlanan haber kaynaklarına bakılarak okunursa, tavsiye ve varsayımlar daha rahat anlaşılabilir.

Basılı gazete metaforundan yola çıkılarak birçok farklı noktaya ulaşılabilir. Zaten medyanın dönüşümü (mediamorphos) da bunu gerektirir ve sonuçta tamamen kendine özgü bir ortamı meyve verir. Online haber sitelerinin kendilerine has özelliklerinin başlıcalarını şöyle sıralayabiliriz: haber ve bilgi için sınırsız ortam, çokluortam özellikleri, arşivleme ve arama özellikleri, en son haberlerle birlikte günün 24 saati okurlara ulaşma imkânı. Etkileşimlilik özellikleri (forumlar, yorum ekleme, e-posta ile yazara ulaşma, diğer haber kaynaklarına erişim için linkler, vb.) de unutulmamalıdır. Ancak online ortamda haber okumakla, basılı ortamda haber okumak farklı şeyler. Ayrıca basılı ortam okurları için yazmakla, online ortam okurları için özlü, olabildiğince kısa, hipermetin özelliklerinden faydalanarak yazmak da ayrı şeyler.

Online haberler, basılı haberlere nispeten birçok avantaja sahip olmasına rağmen, gelir elde edilmesi ve saygınlık konusunda hala bazı problemler yaşıyor. Bunlar haberlerde düzeltmeler yaparak, yeni gelir kaynakları arayarak, haber okurlarını reklamlar için belli özelliklerine göre gruplandırarak, seri ilanları online ortama koyarak ve siteyi sürekli güncelleyerek çözümlenebilir.

Yazdıklarımı ve uzmanların görüşlerini düşündüğümde, basılı gazeteciliğin online haberlerin ortaya konulmasında fayda sağlayabileceğini, ancak yeni pazar şartlarında iki ortamın kendi özelliklerine göre iki ayrı varlık olarak kabul göreceğini söyleyebilirim. Ancak "elektronik metin" ve "elektronik kağıt" bu durumu da değiştirebilir.
Mutasyon.net

Bir doktora tezi - Internet'in gazeteciliğe etkileri

2005-08-05T15:36:00.000+03:00

Son günlerde Queensland, Avustralya'daki Bond University'de Gazetecilik Bölüm Başkanı olan Prof. Mark Pearson'ın "The new 'Multi-Journalism" başlıklı doktora tezi çalışmasını okuyorum. (İlgilenenler tezi .pdf dosyaları halinde bu adresten indirebilirler).

Gazeteci ve eğitimcilerin Internet'in gazeteciliğe etkileri ve bunların gazetecilik eğitimiyle ilişkileri konusundaki görüşleri üzerine yapılan çalışma 1999'da tamamlanmış. Ocak 2003'te gözden geçirilerek Internet üzerinden yayınlanmaya başlamış. Çalışma için verilerin önemli bir kısmı CARR-L, Online-News, Journet ve SPJ-L adlı e-posta tartışma listelerinden elde edilmiş. (Sözkonusu listeler hakkında bilgi almak için bu adrese bakılabilir).

Çalışmada özetle Internet'in gazeteciliğe etkileri ve bu etkilerin gazetecilik eğitimi ile ilişkisi incelenmiş. Internet'in gazeteciliğe etkilerinin nasıl kategorize edilebileceği üzerinde durulmuş. Internet'in kullanımının, gazetecilerin ne tür yeni görev ve pratikleri iş uygulamalarında benimsemelerini sağladığı ortaya konulmuş.

Pearson, çalışmanın hazırlanması sırasında bu konudaki az sayıdaki literatürün hızla geliştiğini belirtiyor. Ancak gazetecilik/Internet/eğitim bağlamında, bütünsel bir teori ile bu alanları birarada değerlendirmeye çalışan literatürde büyük bir yokluk yaşandığını da ekliyor.
Araştırma verileri, 1997'deki dokuz haftalık bir dönemde, sözkonusu haberleşme listelerine yazılan 1217 mesaj içinden seçilen 629 tanesinin NUD.IST yazılımı ile incelenmesiyle elde edilmiş.

Buna göre Internet'in gazeteciliğe etkileri (tanımlanabilir olanları sayısız olsa da) 169 yeni görev ve pratiği içeriyor. Bu etkilerin kimisi öyle etkileyici bir derinliğe sahip ki, gazeteciliğin bir meslek olarak gözden geçirilmesini ve hedeflerinin yeniden belirlenmesini gerektiriyor. Bu bilgiler ışığında da gazeteciliği tanımlamak için "Multi-Journalism", ya da çokluortam-gazeteciliği terimini kullanmak gerekiyor.

Çalışmada daha ileri seviyedeki araştırmalar için, gazetecilik uygulamaları, gazetecilik mesleği ve Internet'in gazetecilik eğitimine etkileri olmak üzere başlıca üç alandaki birçok farklı konu tanımlanmış. Önümüzdeki makalemizde bu tezden bahsetmeyi sürdüreceğiz.

Mutasyon.net

Web sayfalarını "kullanılır kılmak"

2005-08-05T15:32:00.000+03:00

Önceki makalelerde basılı ve online haberler arasındaki benzerlikler ve farklılıklar hakkında birçok şeyden bahsettim. Bununla beraber bu noktada durmamak, online haberlerin büyümesi ve gelişmesi, böylece kendini kusursuz hale getirmesi için gerekenleri tartışmak gerekiyor. Medyanın dönüşümü süreci, hücrelerin çoğalarak büyümesiyle karşılaştırılabilir. Eski bir hücreden bir yenisi oluştuğu gibi, medyadaki çoğalmada, farklılaşma v birleşmede de aynı iletişim medyası bütününü ortaya koymak için birlikte çalışan iki farklı varlık meydana çıkar. Online gazetecilik, işlevsel çalışan kaynak hücre gazetecilik gibi, kendini nasıl gerçekleştirecek?

New York Times tarafından "Web kullanışlılık gurusu" (the guru of Web page usability) olarak adlandırılan Jakob Nielsen'in birçok düşünce ve tavsiyelerini içeren makaleleri var. İşte bunlardan bazı alıntılar(1):

İnsanlar Web sayfalarını okumazlar, sadece gözleriyle tararlar. Nielsen sayfaların daha kolay taranabilir olması için altbaşlıkların, altı çizilmiş kelimelerin, ve benim bu cümleler için kullandığım gibi "bulleted list" tabir olunan şekillendirmelerin kullanılmasını tavsiye ediyor. Bu kullanıcının ilgilenebileceği bilgilerin görünürlüğünü yükseltecektir.

Web üzerinde okumak, basılı ortamda okumaya göre %25 daha yavaştır. Okurların online ortamdaki uzun haberlere karşı daha az toleransı vardır. Çünkü bir bilgisayar ekranından okumak, kağıt üzerinden okumaya göre daha zordur. Bu yüzden Web için yazarken daha özlü, eskilerin deyişiyle "encamını câmi, ağyârını mâni" biçimde yazmak gerekir.

Kısa paragraflar kullanılmalıdır. Büyük metin blokları, okurların gözünü korkutur. Büyük miktarda metni okumaya kararlı birisi bile, gözleri yorulacağından ve sıklıkla sayfadan başka yere kayacağından, sonunda da vazgeçecektir. Metni parçalara bölmek, okurlara o ana kadar okudukları yeri görebilmeleri ve bulundukları yeri hatırlamaları için kolaylık sağlar.

Okurun dikkatini sayfada tutabilmek için, sayfa aktif olmalıdır, pasif değil. Her haber sitesi, okurun ilgisi açısından, kolayca erişilebilir milyonlarca diğer haber sitesiyle rekabet içindedir. Fotoğraf, çokluortam unsurları ve ilgili başka haberlere ve kaynaklara linkler sunmak, online haber okurunun dikkatini bir tek haber sitesinde odaklamasına yardımcı olabilir.

Bu sayılanlara ilaveten 2000 Mayıs'ında Nielsen tarafından yapılan araştırmalarda, her on Web okurundan skeizinin gözleri ilk olarak sayfadaki metinlere, özellikle başlık, özet ve alıntıları içeren kısımlara, odaklanıyor. Bir sitenin kullanıcılarının sadece %33'ü makalelerin tamamını (ya da sayfanın içeriğini) okuyor. Hatta okurlar makalenin tamamını okuduklarında bile, aslında %75'lik bir kısmını okuyorlar. Bu sonuçlar, açık, özlü ve önemli noktaları akılda tutarak yazmanın, okura daha az zamanda, daha az kelime kullanarak bilgileri aktarmanın önemini vurguluyor.

Nielsen'in çalışmaları ve daha önceden bahsedilen diğer uzmanların görüşleri bir arada değerlendirildiğinde, online haberlerin nasıl daha fazla geliştirilebileceği ve gelecek yıllarda kendini nasıl sürdürebileceği konusunda aşağıdaki sonuçlara ulaşılır. Online haber siteleri:

Ana sayfalarında, basılı yayınlardaki haber mantığını kullanmalılar. Yalnız sadece sabahki haberler değil, gün boyu gelişen haberlere göre manşetleri de değişmeli. Okurlarını da bu değişikliğe hazırlıklı olacak şekilde bilgilendirmeliler.
Yeni bir standart Web yazım şekli bulmalı, kullanmalıdır. Resmi haber yazımı sıkıcıdır. Okurlar, eğer haber biraz kişilik sahibi yazılırsa (yazarın sesi, satır arasından duyulabilirse), içeriği daha kolay sindirirler.
Özlü yazmalıdır; ama aynı konu hakkında daha fazlasını bilmek isteyen okurlar için ilgili haber ve bilgilere linkler de eklemelidir. Web de zaten bunun için tasarlandı.

Hataları içeren bir sayfa hazırlamalı ya da aynı haberin sonuna gerekli bilgiler eklenmeli/değiştirilmelidir. Ancak bu sayfada kelime veya imlâ yanlışları değil, gerçeklerle ilgili yapılan düzeltmeler yer almalıdır. Hataları bu şekilde ifade etmek hiç hata yapmamak kadar etkili olmasa da (çünkü aynı yazıyı ikinci defa okuyan insanlar çok azdır) , böyle bir sayfa hazırlamamak da bir hatadır.

Sitenin her sabah değil, sürekli güncellendiğini duyurmalıdır. Bazı okurlar sitelerin, basılı yayınlar gibi sadece günde bir defa güncellendiğini sanabiliyor. Sürekli güncellemeler, sitenin okur nezdindeki saygınlığını kazanabilmesi ve televizyonlardan daha önce haberi duyurabilmesi için önemlidir.

Yerel iş çevrelerinden reklam alabilmek için iş modelleri geliştirmelidir. Online haber sitelerinin gelir elde edebileceği reklamları veren iş yerlerinin hepsi online iş çevreleri değildir. Aynısı basılı yayınlar için de geçerli. Kullanıcıları kaydetmek ve onlardan site içinde hedefe uygun reklamlar için kullanılabilecek bilgiler toplamak da iyi bir strateji. Aynı zamanda seri ilanlardan da gelir elde etmek için, kullanıcıların kendi ilanlarını kendilerinin yazması ve ödemelerini de kredi kartı yoluyla yapması sağlanabilir. Okurlar aradıklarını bulabilecekleri bir arama özelliği sayesinde seri ilanlar bölümünden çok daha fazla faydalanabilirler.

Dünyada ve Türkiye'de birçok site zaten yukarıda yazılanları belli bir noktaya kadar uyguluyor. Muhtemelen daha birçok tavsiye edilebilecek konu var. Ancak bu sayılanlar, online haber sitelerinin kendilerini ve süreçlerini geliştirmek için kullanabilecekleri belli başlı önemli değişiklikler.

Kaynak:1- Nielsen, Jakob. "How Users Read on the Web." The Alertbox, October 1 1997. http://www.useit.com/alertbox/9710a.html
Mutasyon.net

Gazete Metaforunun Kullanımı

2005-07-31T17:00:00.000+03:00

Açıklama: Türkiye'nin geri dönüşü olmayan bir savaşın içine çekildiği bir dönemde, aşağıdaki ve öncekiler gibi yazılar yazmak aslında garip geliyor. Ama inandığım bir şey var: Eğer yayıncılığın en özgür olanı online olanıysa, babalarımızın hatalarının başkalarınca tekrarlanmaması için, bunun nasıl daha iyi yapılması gerektiği üzerine yazılmalı, düşünülmeli. Herkes kendi üstüne düşen görevi yapmalı. Bunun için bu "önemli meseleleri" olayların içyüzünü benden daha iyi okuyabilen, dolayısıyla yazabilen insanlara bırakıyor; kendi uzmanlık alanımdaki meselelerle ilgileniyorum. Kısacası bu konularda yazmamamın iki sebebi var: İlki, bu konuda gereğinden fazla kişi yazıp çiziyor. İkincisi, ben bu konuda yazması gerekenlerden değilim.

Online haberler, diğer tür haberlere göre birçok avantaja sahip. Çünkü bilgilerin sesli, görsel ve metin tabanlı olarak birleşiminden oluşuyor. Bu, diğer ortamlarda yapılamayan türden bir bütünleşme. Haberleri "gazete şekli" bağlamında sunarken eklenen çokluortam özellikleri, online gazeteciliğin en muhteşem taraflarından olabilir. Gazetedeki basılı habere ilaveten, metin online bir video, sunum veya fotoğraf ile desteklenebilir. Haber siteleri bu yolla tamamiyle yeni ve özel haberler kotarabilirler. Bu haber sitelerine olan ilginin esas sebebi şu; Internet aynı videoyu online olarak sunarken ve bunun yanında derinlemesine metin ve daha fazla bilgi için linkler verirken, TV'deki yarım saatlik haberlerle neden yetinilsin? Herkeste Internet'teki çokluortam içeriklerine erişebilecekleri yüksek hızlı Internet bağlantısı ve ekranlar olmadığı bir gerçek, bununla beraber Internet yüksek kaliteli teknolojinin yaygınlaşmasıyla kullanılabilecek büyük potansiyele sahip.

Online haber sitelerinin bu yeterliliğe sahip olmasının esas sebebi, basılı benzerlerinde olmayan birşeye; sanal olarak sınırsız yere sahip olmaları*.

Bununla beraber gazeteciliğin önemli bir kısmı da, bilgiyi düzenleme ve yayına hazırlamayı bilmeyle ilgilidir. Internet'te izlenen video klibi durdurmak veya okunan sayfayı değiştirmek, bir TV kanalını veya okunan gazeteyi değiştirmekten daha kolaydır. Bu bilgi zenginliğini, okurlara hızlı ve etkin şekilde haber ulaştırma ihtiyacıyla dengelemek, online haber siteleri için farklı bir zihin yapısı gerektirir. "Bir elektronik bilgi ortamından bahsetmek, edinilip, kullanılıp, atılabilecek bir ürünü değil, insanların zamanlarını geçirdikleri, daha sonra tekrar tekrar döndükleri bir yeri zihnen tasarlamayı gerektirir.

Uzmanların vurguladığı bir konu da Internet'teki gazete metaforunun ana sayfasının önemi. Ana sayfa, online içeriği, basılı gazetenin ana sayfasının içeriği ile sınırlandırmaz, bunun yerine site kullanıcılarına aradıkları bilgiyi gazetedeki benzer düzenlemeyi takip ederek bulabileceklerini söyler. Soldan sağa doğru okuyup yazdığımız için, ana sayfanın üst sol köşesi okurun ilgisini çekmeli ve aynı basılı yayınlardaki gibi okura nerede olduğunu, orada ne tür bilgilerin bulunduğunu söylemelidir. Bununla beraber birçok kullanıcı siteye gelip, ana sayfayı görmeden de gidebilir. Bu durum, büyük haber şirketlerinin Web sitelerinde sadece ana sayfada değil, her sayfada navigasyon linklerinin, başlıkların ve tarihlerin yer almasının sebebidir.

Internet haber siteleri, basılı gazetelerle karşılaştırılamayacak bir bilgi depolama ve istendiğinde tekrar sunma becerisine de sahiptir. Arşivlenen makaleler ve arama özellikleri, okurlara geçmiş sayılardaki makaleleri hızlı biçimde ve kolayca bulma imkânı verir. Bunun için tarih, yazarın adı veya makalede geçen bir iki anahtar kelimenin bilinmesi yeterli olur. Eski makaleleri bulmak için evde ya da işyerinde oturup bilgisayarı kullanmak, basılı yayını arşivleyen bir kurumu (kütüphaneler ve basın-yayın müzeleri gibi) bulup, oradaki gazeteler arasından aranan makalenin basıldığı tarihe kadar ulaşıp, sonra da sayfalar arasında dolaşıp bulmaktan daha kolay. Bazı haber siteleri arşivlerine erişimi paralı yaparak buradan da gelir elde ediyorlar.

Online haberler için gelir modelleri, diğer tüm online hizmetlerde olduğu gibi hep tartışılmıştır. Haber sitelerinin çoğu, basılı yayındaki reklam desteğini, online reklamlar için de oluşturmayı başaramamış durumda. Online haber siteleri birkaç farklı gelir modeli kullanıyor, ki bunların hiçbiri tüm uygulamalar için iyi çalışmıyor(1). İlginç bir nokta da en başarılı online haber sağlayıcılarının bazıları basılı yayınlar konusunda da en güvenilir isimlere sahipler. Bu çoğu insanın basılı yayınların "marka ismine" olan güveninden kaynaklanıyor olabilir. Aynı zamanda basılı yayın için kullanılan insan ve maddi kaynaklar, online yayın için de kullanılabiliyor ve başarılı haber siteleri oluşturulabiliyor.

WashingtonPost.com'un yaptığı gibi ücretsiz ve kullanıcıların kaydolmasına gerek olmayan gelir modeli de yaygın görülen, ama belirli hadef gruplara göre oluşturulamayan banner ve pop-up reklamlarına dayalı bir model**. NYTimes.com gibi diğer haber siteleri de reklam tabanlıdır, ama kullanıcıların kayıt olmalarını gerektiren bir modele sahip olduklarından, site üzerinden gerekli özelliklerde reklamlar ilgili kişilere iletilebilir. NYTimes.com dünyadaki geniş ve başarılı haber sitelerinden birisi. 10 milyon civarında kayıtlı kullanıcıya sahip. Site üç farklı gelir kaynağına sahip: gelirin %60'ı görüntülenen reklamlardan geliyor. Seri ilanlar ve sınıflandırılmış reklamlardan gelirin %30'u ve arşivlere ücretli erişim ve tekrar basma izinlerinden de %10'u geliyor. Reklam konusunda sitede son olarak uygulanmaya başlanan bir tekniğe göre, kullanıcı bir reklamı, site içerisinde birden fazla sayfada görüyor (surround sessions). Bu da pazarlanan ürün ya da hizmete olan ilginin ve/veya banner üzerine tıklama ihtimalinin artmasını sağlıyor.

Diğer haber sitelerinde uygulanan bir yöntem de basılı ya da online içeriğe abonelik yoluyla erişim sağlanabilen gelir modeli. WSJ.com'un uyguladığı bu model, "bilgi özgürce erişilebilir olmalıdır" tartışmalarının, online haber okurlarının aldıkları hizmetler için ödeme yapmaları gerektiği fikrine doğru kayışından kaynaklanıyor. Banner ve reklamların üzerine tıklanması yoluyla elde edilen gelir çoğu Web sitesinin geçinmesini sağlayamıyor. WSJ.com'un başarısı örnek olmayabilir, çünkü çoğu abonelik işverenler tarafından geliyor, bireyler tarafından değil. Online gazeteciliğin -iş tarafındaki belirsizliklere rağmen-, halâ yüksek miktarda gerçekleştirilmemiş potansiyeli var.

Online haber sitelerinin bir diğer avantajı da 7 gün / 24 saat güncellenebilmeleri. En son haberler gün boyu ilgililere ulaştırılabilir. Ancak bu durum online haberlerin güvenilirliği konusundaki tartışmaların da ana sebebi. Online haberlere gereken düzeltmeler ve tekzipler kolay ve hızlı biçimde yapılabilir ama birçok güvenilir haber sitesinde tekzip sayfaları yer almıyor. Tekziplerin gösterilmesi, sadece okurları görmüş olabilecekleri bilgilerdeki yanlışlıklar hakkında ikaz etmekle kalmaz, haberleri hazırlayan çalışanların da doğruları elde etme ve özür dilemek zorunda kalmama konusundaki isteklerini kamçılar. Hiçbir yayın hatalara bağışık değildir. Tekziplerin yayınlandığı bir sayfa (ya da haberlerin sonunda yayınlanmaları) basılı veya online gazetelerin saygınlıkları için önemli unsurlardan.

Gelecek yazımızda online gazeteciliğin şimdiki durumundan bahsedeceğiz ve bazı
öneriler dile getireceğiz.

Dipnotlar ve kaynaklar:*Basılı yayınlarda bilgi, sayfa içerisinde reklamlardan kalan yere sıkıştırılır (En azından Türkiye'de). 1-(Outing, Steve ve Coats, Rusty. "To Charge or Not to Charge?" Poynter.org, April 20 2002) **Şimdilerde WashingtonPost.com bu modele eklentiler yaparak reklamları özeleştirme yoluna gidiyor.
[Kaynak: Mutasyon.net]

Online gazetecilik ve basılı gazete metaforu

2005-07-31T16:57:00.000+03:00

Gazeteler belki de, daha önce TV karşısında karşılaştıkları yenilginin bir benzerini Internet karşısında da yaşamamak için Internet'i kendilerine uyarlamakta bu kadar hızlı davrandılar. ABD'de yapılan bir araştırmaya göre(1), bugün Amerikalıların çoğu haberleri gazete yerine TV'den izliyor. Basılı haberlerden online olanlara geçmek, TV'den online içeriğe geçmekten daha tabii olduğu için, basılı yayınlara benzeyen Web siteleriyle daha fazla karşılaşıyoruz. Ancak böyle olanlar o kadar da başarılı değiller. Bunun sebebi Web yayıncılığına başlanmasının üstünden çok zamanın geçmemesi olabilir. Ama sebep daha çok, yeni ortama uygun dilin ortaya konulamaması ve online gazeteciliğin geleneksel olanı kadar ekonomik gelir elde edilecek bir iş modeline kavuşmamış olması(2).

Birçok online yayın, başladıklarından bu yana, sadece basılı yayındaki haberleri Internet'e aktararak, yeniden anlamlandırarak, yani İngilizcesiyle "repurposing" veya "shovelware" diye adlandırılan yöntemle çalışıyor. Metnin aynen aktarımı hızlı ve verimli, ama Internet'in sunduğu, haberleri okunmaya daha elverişli kılacak yolları, kapsamlı içerik ortaya konmasını ve çokluortam özelliklerini ihmal etmeye sebep oluyor. Bunlar yeniden anlamlandırmanın olumsuz ek özellikleri. Ama bu geçerli bir yol. Uygulamada bazen basılı habere sadık kalmak daha mantıklıyken, bazen de yeni içerik ortaya konulması daha uygun görülüyor.

Aslında basılı gazetenin her özelliği Internet'e aktarılacak olsa, ekranlardan gazete fotokopileri okuyor olurduk. Ama bir online haber girişimini, geleneksel basılı modele göre temellendirmek, yeni başlayan yayın için bir nevi güvence sayılabilir. İlk başlarda eski ortamı, yeni biçimlendirme için metafor (istiare) olarak kullanmak pratiklik sağlar. Aynı zamanda bir anda geçerli bir çözümle ortaya çıkmaya çabalamak yerine, işlemler daha kolay, ucuz ve daha az riskli yapılır.

Gazete metaforu okurlara da benzer şekilde güven sağlayabilir. Gazetelerdeki gibi bölümlere ayrılmış haberlerin online ortamda oluşturulması hazırlama açısından kolaylık sağlar, okurların ortama ısınması ve sayfalar arasında hareket etmesi de kolay olur. Online ortamı bir şekilde farkedilebilecek, ayrımsanabilecek şekilde sunmak, okurun basılı ortamdaki gazetesinde olan güvenilirlik ve diğer iyi yanların aktarımını sağlayabilir. Kullanıcılar, sayfa tasarımı tanıdık gelen, aradıkları ve ilgilendikleri haberleri kolayca bulabilmelerini sağlayan haber sitelerinde daha fazla zaman geçirirler(3). Basılı gazetelerin sayfalarını inceleyerek ilgisini çeken haberleri okuyan bir okur bunun için daha fazla zaman harcar. Ama sadece başlıklara göz atan bir kişinin, tek tıklamayla siteden uzaklaşabileceği unutulmayarak sayfalar ve site yapısı planlanmalı.

Bir sonraki yazımızda, basılı gazete metaforunun online haber sitelerinde gerçekte hangi şekillerde kullanıldığına bakacağız.
Kaynaklar:1- Alves, Rosental Calmon. "The Future of Online Journalism: Mediamorphosis or Mediacide?" The Journal of Policy, Regulation and Strategy for Telecommunications Information and Media, Vol. 3, Num. 1, Şubat 2001. s. 64.2- Beard, Marty. "Web's cool but not the coolest." Media Life Magazine, Ocak 2002.3- McAdams, Melinda. "Inventing an Online Newspaper," Interpersonal Computing and Technology: An Electronic Journal for the 21st Century, Vol. 3, Num. 3, Temmuz 1995. s. 64-90
[Kaynak: Mutasyon.net]

Basılı yayıncılığa bakış

2005-07-31T16:52:00.000+03:00

Günümüzde çoğu büyük basılı gazete, günde sadece bir baskı yapıyorlar. Haberler önceki gece bitiriliyor ve sabah erken saatlerde de gazetelerin basımı tamamlanmış oluyor. Okurlar gazetelere sadece önemli haberler için bakmazlar (çünkü bunlar zaten gazeteler evlerine veya bayilere gelene kadar eskimiş olur), fakat aynı zamanda derinlemesine, kapsamlı ve inanılır içerik de ararlar.

Okurun gazetede gördüğü ilk şey ana sayfadır. Bu sayfa, gazeteyi "üreten" kişilerce, o günün en büyük varsayılan haberlerinden oluşur. En önemli haber, en yukarıdan ve en büyük başlıkla verilir. Okurları avlamak için başlıkların sayısı artırılır ve ana sayfada neredeyse hiçbir haberin tamamı yer almaz. Gördüğümüz sadece bir başlık, haberin başlangıcı ve okurun haberi takip edebilmesi için bir diğer sayfaya yapılan atıftır.

Gazetenin geriye kalanı konularına göre düzenlenmiş haberlerden oluşur. Haberler, yorumlar, spor gibi her sayfa, kendi içinde "önemli olduğu varsayılan haberleri" öne çıkaracak şekilde dizilmiştir. Haberler sütunlar şeklinde metinlerden oluşur ve bunların arasına konuyla ilgili fotoğraf ve resimlerle reklamlar yerleştirilir. Boşluk, başlıkları ve fotoğrafları çerçevelemek için önemlidir; ama genelde basılı ortamda online ortamdakinden daha az olur.

Gazetelerin yazım üslûbu resmî, özlü ve kısa olmaya eğilimlidir. Haber biçimleri genelde, zor haberler için ters piramit, kolay haberler içinse biraz daha konuşmaya benzer biçimdedir. Her sayfada sınırlı yer olduğundan, gazeteciler ve yazarlar çalıştıkları konuyu kelime veya sütun-santim gibi belli ölçüler içinde tutmak zorundadırlar.

Gazetelerin gelir modeli reklamlar, abonelik ve seri ilanların karışımından oluşur. Daha geniş çapta yayın yapan ulusal basılı yayınlarda, iş çevresine yönelik reklamlar daha büyük gelir kaynağıyken, daha küçük süreli yayınlarda (periyodik/mevkute) seri ilanlar daha önemlidir. Paralı abonelik -genelde- gelir planlarında ikinci ya da üçüncü sırada yer alır. Hatta bu yüzden bazı sektörel yayınlar kontrollü abonelik sistemiyle sadece kendi özel hedef kitlelerine dağıtılırlar. Türkiye'deki örnekler arasında BT Haber Gazetesi sayılabilir.

Şimdilerde yerel veya ulusal, günlük veya haftalık birçok gazetenin online versiyonları var. Online haberlerin tarzı, "basılı olmaya" has bazı karakteristik özelliklerin yokluğu ve bir-iki yenilik dışında, çoğu zaman geleneksel gazetelerdeki özelliklerini yansıtır. Tamamen yeni bir biçim ortaya koyulabilecekken, neden eskisine takılıp kalınır? Bunu da bir sonraki yazımızda işleyeceğiz.
[Kaynak: Mutasyon.net]

Medyanın dönüşümü

2005-07-31T16:48:00.000+03:00

Roger Fidler önceki yazımızda bahsettiğimiz kitabında yeni medyanın nasıl şekillendiğini şöyle tarif ediyor: "İletişim sistemini bir bütün olarak incelediğimizde, yeni medyanın bağımsız ve kendiliğinden ortaya çıkmadığını göreceğiz. Yeni medya, tedrici olarak, eski medyanın yavaş yavaş metamorfoz geçirmesi ile ortaya çıkar ve yeni iletişim medyası ortaya çıktığında, eski biçimler genelde ölmezler; değişmeyi ve uyum sağlamayı sürdürürler."(1)

Fidler, eski medyanın yeni medya karşısında değişmekle yokolmak arasında bir tercih yapması gerektiğini de belirtiyor. Bunlara göre online gazetecilik veya yayıncılık diğer geleneksel haber ortamlarının gelişmesiyle ortaya çıkan yeni bir ortam ve geleneksel medya bu yeni ortamla birlikte iletişim sahasında barınabilmek için mutlaka değişmeli. Burada herkesin merak ettiği şey sorulabilir: Medya dönüşümü mü yoksa medya katliamımı sözkonusu?(2)

Eğer Fidler'in medya dönüşümü için öngördüğü altı temel prensibi, şimdiki medya iklimine bakarak sıralarsak, online medyanın, onların yok oluşu için değil, geleneksel medyayla birlikte çalıştığını görürüz. Bu altı prensip şöyle açıklanabilir:

* Birlikte değişim ve birlikte varoluş (coevolution, coexistence): Basılı haberler ile online haber doğrudan rekabet halindeymiş gibi görünmüyor. Geleneksel habercilik Internet'i kendi faydasına kullanabilir, aynı şekilde Internet haberciliği
de kendi içeriğinin çoğunu basılı ortamlardan alabilir.

* Metamorfoz: Yeni medya eskisinden değişerek doğar. Dünyada bilinen birçok online haber sitesi, basılı habercilik alanındaki tanınmış ve güvenilir yayınlardan kaynaklanır.

* Yayılım (propagation): Eski medyanın özellikleri, yeni medyayla birlikte ve onun içinde yayılır. Online haber siteleri gazetelere benzetilerek tasarlanma eğiliminde.

* Hayatta kalma: Geleneksel medya ya uyum sağlar ya da yokolur. Çoğu basılı gazete, eğer bu şekilde imkânları varsa, online haber üretiminden kendi içeriklerini oluşturmakta faydalanırlar. Böyle yapmayan büyük gazeteler, okurlar tarafından yetersiz görülebilirler.

* Fırsat ve ihtiyaç: Yeni teknolojinin yaygın şekilde benimsenmesi için sosyal bir ihtiyaç varolmalı. Internet, akşamki haberlerin bitiminden sonra ve sabahki gazetelerinin çıkmasından önce önemli haberlerin yayılması için elverişli bir ortam. Sadece bu değil, Türkiye özelinde düşünüldüğünde -her ne kadar IP adreslerine erişimin yolu engellenmeye çalışılsa da- çeşitli alternatif/tartışmalı ve kimilerine göre "gerçeklikten uzak komplolar" içeren sitelerin yayılması için de güzel bir ortam.

* Gecikmeli benimsenme: Yeni medya teknolojilerinin başarılı olması, genelde beklenenden daha uzun sürer. Teknolojilerin yaygın şekilde benimsenmesi genelde 20-30 sene (bir insan neslinin yetişmesi için gereken zaman) kadar sürebilir.

Haber sitelerindeki durum yukarıda sayılanları destekliyor. Yurtdışındaki siteler online abonelikler yoluyla basılı yayının satışını artırma yoluna gidebiliyor. Aynı şekilde basılı yayınlarda, çalışanların e-postalarının verilmesi ve Web sitesindeki haberlere atıfta bulunulması da online içeriğin izlenmesini netice verir.
Kaynaklar:1- Fidler, Roger. "Mediamorphosis and Understanding New Media." Pine Forge Press, Thousand Oaks, CA, 1997. s.232- Keck, Erin. "The Impact of the Internet on Journalism: The Newspaper Metaphor" Nisan 2002
[Kaynak: Mutasyon.net]

Mediamorphosis veya Mediamorphos da ne demek?

2005-07-31T16:40:00.000+03:00

1.Medya'nın teknoloji ile birlikte biçim değiştirmesi, dönüşmesi (Bkz. 3.), 2.Ragıp Duran'ın Türkiye'deki medyanın son 10 yılını eleştiren kitabı (Bkz. Medyamorfoz), 3.Roger Fidler'ın iletişim teknolojilerinin medya üzerine etkilerini incelediği kitabı (Bkz. Mediamorphosis-Understanding New Media).

Mutasyon, BT'den bahsedilen bir site ve burada medyanın BT ile ilişkisinin işlenmesi çok tabii. Mediamorphos'da bunu, yani ülkemizde iletişim fakültelerinde pek değinilmeyen konuları yazacağım. Türkiye'de özelde üniversite genelde eğitim kurumları, liyakat yerine sadakatin geçer akçe olduğu mekân anlamına geliyor. Sistemler onları temsil eden kişilerin ellerinde şekilleniyor. Bazen, konusu ne veya yazarı kim olursa olsun, kitaplarda yazanlar, uygulamada karşılaşılanlarla taban tabana zıt olabiliyor. Böyle durumlar için Internet gibi bir alternatif olduğuna memnunum.

Internet'in özgürleştirici yanı sayesinde, başka yerde seslendirilmesine izin verilmeyecek, statükodan farklı, normal kabul edilenin dışında görüşler de dile getirilebiliyor (Kişilerin olumlu/olumsuz ayrımı tamamen kendi inanç sistemleri doğrultusunda şekillenir. Internet'in genelde olumlu fikirlerin etkisini artırıcı, olumsuzlarla mücadelede de faydalı bir unsur olduğunu düşünenlerdenim).

Haberler açısından da durum böyle. Ancak, kaynak sorgulaması yaparak gerçekleri öğrenebileceğiniz haberler çok az; kaynak sorgulamasından kastettiğim şeyi yapabilecek bilgiye/tecrübeye sahip okur/izleyici/kullanıcı sayısı ondan da az.

Mediamorphos'da dile gelecek tez, aslında tam olarak bu. Karşılaştırma yeteneği herkesin kolayca edinemeyeceği bir şey mi? Doğru ile yanlışı, kendi bireysel yargı sistemimizi oluşturarak belirleyemez miyiz? İlla ki birilerinin bize bunun doğru olmadığını söylemesi mi gerekir? İnsanlar rehberlere her zaman muhtaçtır. Ancak, deyim yerindeyse, çobanlar olmasa da olur. Mediamorphos kendini kabul edeceklere nacizane bir rehber olma çabası taşıyacak.
İşte size üzerinde düşünmek için anahtar kelime grupları: dünün geleceği bugünün geçmişidir, teknoloji miyopluğu nelere malolabilir, medyayı dönüştüren süreçler, medyada birleşim (convergence), hipermetin/hipermedya, taşınabilir cihazlar ve e-kağıt, teknoloji fakirliğinin medya kullanımına yansıması, tekno-abartılar ve gerçekler.
[Kaynak: Mutasyon.net]

Medya'nın geleceği

2005-07-31T16:28:00.001+03:00

"Şimdiye kadar gördüklerimiz bizim için teknoloji uzmanlarının hazırladıklarının yanında gerçekten sönük kalıyor." bir belgeselde veya yeni teknolojilerden bahseden bir programda duyulabilecek sözler bunlar. Ama gazeteciliğin yöneldiği ufuk sadece bu sözlerle bu kadar kolay anlatılabilir.

Mobil cihazların yayıncılık ve bilgiye erişim amaçlı kullanımı, Internet'in aynı amaçlarla kullanımından daha önemli değişiklikler ortaya çıkardı. Konunun uzmanları bu şekilde düşünüyor. Aslında mobil Internet, sabit Internet'in kullanımını tamamladı demek daha doğru. Çünkü cihazların sabit olması, klasik medyada bulunan mobil olarak bilgiye erişme özelliğinin Internet'e de aktarılmasını gerektirdi; kullanıcının bu noktadaki gizli talebi karşılandı. Şöyle demek daha uygun: Bu gerek okur (dinleyici, izleyici ve kullanıcıyı kastediyorum), gerekse içeriği hazırlayan kişiler için yeni bir tecrübe ufku.

Mediamorphos'da yazacağım yazılar da bu çerçevede olacak. Acaba gerçekten erişebildiğimiz bilgiler arttıkça ve bu bilgilere ulaşmak için daha fazla yeni ortama/medyaya sahip oldukça özgürleşiyor muyuz? Yoksa herşeyi daha derinlemesine bildiğimizi sanarak kararlarımımızı bu zan üzerine mi bina ediyoruz? Entropiyle ilgili bir özellik de, ortamdaki bilgi ile entropinin/belirsizliğin ters orantılı olmasıdır. Acaba "bilgi okyanusu" Internet, insanların "özgürce fikirlerini ifade edebildikleri" sanal ortam entropide ne kadarlık ve ne yönde bir değişim sağladı? BT geliştikçe, kullanıcılar uzmanlaştıkça, daha farklı uygulamaları daha kısa sürede ortaya koyabilen uzmanlar arttıkça ve bu uzmanlıkların elde edilmesi için gereken bilgilere erişim herkes için çok daha kolaylaştıkça, bu yanılgılarımız nasıl etkilenecek?

Elektronik içerikle birlikte kişiselleştirilmiş, -her ne kadar unique olmasa da- özelleştirilmiş bir 'ortam'dan söz ediliyorsa artık iletişim fakülteleri müfredatındaki "Kitle İletişimine Giriş" dersleri değişmeli, yerine "Bireylere Yönelik İletişim" dersi konulmalı. "Hedef kitle" tabiri yerine "hedeflenen birey"den bahsedilmeli.

Belki de ters taraftan bakmalı olanlara. Kerameti kendinden menkul teknolojilerden mi bahsediyoruz? "Kitle"sel iletişim eskiden olmadığı kadar güçlü de, biz kitlelerin sınıflandırılmasında farklı bir yaklaşımdan mı söz ediyoruz?

PS: Osman Köroğlu kimdir merak edenler buraya bakabilir.
[Kaynak: Mutasyon.net]

Sorumluluk bildirgemiz

2005-07-30T04:56:00.000+03:00

Basın Konseyi Meslek İlkeleri

Kanun koyucunun veya öteki kurum ve kişilerin, iletişim özgürlüğünü kısıtlamalarına, her zaman ve her yerde karşı çıkacağımıza kendi özgür irademizle söz vererek;

İletişim özgürlüğünü, halkın gerçekleri öğrenme hakkının bir aracı sayarak;

Gazetecilikte temel işlevin, gerçekleri bulup bozmadan, abartmadan kamuoyuna yansıtmak olduğunu göz önünde tutarak;

Basın Konseyi'nin kendi çalışmaları üzerinde hiçbir dış müdahaleye izin vermeme kararlılığını vurgulayarak;

Yukarıdaki bölümü de içeren Basın Meslek İlkeleri'ne uymayı, sözünü ettiğimiz temel inançlarımızın bir gereği saydığımızı, kamuoyu önünde açıklarız.

1. Yayınlarda hiç kimse; ırkı, cinsiyeti, sosyal düzeyi ve inançları nedeniyle kınanamaz, aşağılanamaz.

2. Düşünce, vicdan ve ifade özgürlüğünü sınırlayıcı; genel ahlak anlayışını, din duygularını, aile kurumunun temel dayanaklarını sarsıcı ya da incitici yayın yapılamaz.

3. Kamusal bir görev olan gazetecilik, ahlaka aykırı özel amaç ve çıkarlara alet edilemez.

4. Kişileri ve kuruluşları, eleştiri sınırlarının ötesinde küçük düşüren, aşağılayan ve iftira niteliği taşıyan ifadelere yer verilemez.

5. Kişilerin özel yaşamı, kamu çıkarlarının gerektirdiği durumlar dışında, yayın konusu olamaz.

6. Soruşturulması gazetecilik olanakları içinde bulunan haberler, soruşturulmaksızın veya doğruluğuna emin olunmaksızın yayınlanamaz.

7. Saklı kalması kaydıyla verilen bilgiler, kamu yararı ciddi bir biçimde gerektirmedikçe yayınlanamaz.

8. Bir basın organının dağıtım süreci tamamlanmadan o basın organının özel çabalarla gerçekleştirdiği ürün, bir başka basın organı tarafından kendi ürünüymüş gibi kamuoyuna sunulamaz. Ajanslardan alınan özel ürünlerin kaynağının belirtilmesine özen gösterilir.

9. Suçlu olduğu yargı kararıyla belirlenmedikçe hiç kimse "suçlu" ilan edilemez.

10. Yasaların suç saydığı eylemler, gerçek olduğuna inandırıcı makul nedenler bulunmadıkça kimseye atfedilemez.

11. Gazeteci, kaynaklarının gizliliğini korur. Kaynağın kamuoyunu kişisel, siyasal, ekonomik ve benzeri nedenlerle yanıltmayı amaçladığı haller bunun dışındadır.

12. Gazeteci görevini, taşıdığı sıfatın saygınlığına gölge düşürebilecek yöntem ve tutumlarla yapmaktan sakınır.

13. Şiddet ve zorbalığı özendirici yayın yapmaktan kaçınılır.

14. İlan ve reklâm niteliğindeki yayınların bu nitelikleri, tereddüde yer bırakmayacak şekilde belirtilir.

15. Yayın tarihi için konan zaman kaydına saygı gösterilir.

16. Basın organları, yanlış yayınlardan kaynaklanan cevap ve tekzip hakkına saygı duyarlar.

Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesi

Giriş:

Aşağıda tanımı yapıldığı üzere her gazeteci ve basın-yayın organı, gazetecinin haklarını savunmalı ve meslek ilkelerine uymalı ve uyulmasını gözetmelidir. Basın-yayın organları yöneticileri; genel yayın yönetmeni yahut müdürü, yazı işleri müdürleri yahut sorumlu müdürler, sıfatları ne olursa olsun, kuruluşlarında görevli gazetecilerin meslek ilkelerine uygun hareket etmesinden sorumludur. Gazetecinin hakları, halkın haber alma hakkının ve ifade özgürlüğünün; meslek ilkeleri ise dürüst ve doğru iletişimin temelidir. Meslek ilkeleri gazetecinin ve basın-yayın organlarının özdenetimini öngörür ve değerlendirme mercii öncelikle vicdanlarıdır.

A. İnsan ve yurttaş hakkı: Herkes, bilgi edinme ve haber alma, özgür düşünce ve çeşitli iletişim yollarıyla bunu ifade ile serbest eleştiri hakkına sahiptir. Düşünce ve özgürlüğünün kullanılmasının temel yolu olan basın ve yayın özgürlüğü temel insan haklarındandır. Bu hakların demokratik hukuk devletinde anayasal güvence altında olması esastır.

B. Gazeteci tanımı: Düzenli bir şekilde, günlük yahut süreli bir yazılı, görüntülü, sesli veya elektronik basın ve yayın organında, kadrolu, sözleşmeli ya da telif karşılığı, haber alma, işleme, iletme veya görüş, fikir belirtme görevi üstlenen ve asıl işi ile başlıca geçim kaynağı bu olup, çalıştığı işletme ile ilgili yasalar karşısındaki konumu bu tanıma uygun olanlar gazetecidir. Basın ve yayın alanındaki her işletme, bu tanıma uygun çalıştırdıkları gazetecileri, kanunların gazetecilere tanıdığı haklardan yararlandırmak zorundadır.

C. Gazetecinin sorumluluğu: Gazeteci, basın özgürlüğünü, halkın doğru ve dürüst haber alma, bilgi edinme hakkı adına dürüst biçimde kullanır. Bu amaçla her türlü sansür ve oto sansürle mücadele etmeli, halkı da bu yönde bilgilendirmelidir. Gazetecinin halka karşı kamusal sorumluluğu, başta işverenine veya kamu otoritelerine karşı olmak üzere, diğer tüm sorumluluklardan önce gelir. Bilgi ve haber ile özgür düşünce, herhangi bir ticari mal ve hizmetten farklı olarak toplumsal bir nitelik taşır.

Gazeteci, ilettiği haber ve bilginin sorumluluğunu taşır ve paylaşır. Gazetecinin özgürlüğünün içeriğini ve sınırlarını, öncelikle sorumlulukları ile meslek ilkeleri belirler.

D. Gazetecinin hakları:

1. Gazeteci tüm bilgi kaynaklarına serbestçe ulaşma ve kamu yaşamını belirleyen, halkı ilgilendiren tüm olayları izleme, araştırma hakkına sahiptir. Kamusal ve özel tüm işlerde, gazetecinin karşısına çıkarılacak gizlilik ve sır gibi engeller, açık ve ikna edici gerekçelere sahip olmalıdır.

2. Gazeteci, çalıştığı basın ve yayın organının kendisiyle yaptığı sözleşmede de kaydedilen temel çizgisini dikkate alır. O temel çizgi dışındaki ve onunla çelişen yahut orada açıkça belirtilmemiş olan tüm telkin, öneri, istek ve talimatları reddetme hakkına sahiptir.

3. Gazeteci, inanmadığı bir görüşü savunmaya veya meslek ilkelerine aykırı bir iş yapmaya zorlanamaz.

4. Gazeteciler, özellikle de yazı işleri çalışanları, basın-yayın işletmesinin işleyişini belirleyen, etkileyen önemli kararlardan haberdar edilmeli ve gereğinde kararların alınmasına katılmalıdır.

5. İşlevi ve sorumlulukları ışığında, gazeteciler örgütlenme hakkının yanısıra görevinin maddi ve manevi güvencesini sağlayan bir kişisel sözleşme yapma ve ekonomik bağımsızlığını garantiye alacak şekilde, toplumsal rolüne ve emeği ile yeteneğine uygun bir ücret alma haklarına sahiptir.

6. Gazeteci, kaynakların gizliliği ilkesi uyarınca, kaynağını açıklamaya ve tanıklık yapmaya zorlanamaz. Kaynağı tarafından açıkça yanıltıldığı durumlar bunun istisnasıdır.

E. Gazetecinin temel görevleri ve ilkeleri:

1. Halkın gerçekleri ve doğruları bilme hakkı adına, gazeteci kendi açısından sonuçları ne olursa olsun, gerçeklere ve doğrulara saygı duymak ve uymak zorundadır.

2. Gazeteci bilgi ve haber alma, yorum yapma ve eleştirme özgürlüklerini ne pahasına olursa olsun savunur.

3. Gazeteci, başta barış, demokrasi ve insan hakları olmak üzere, insanlığın evrensel değerlerini, çok sesliliği, farklılıklara saygıyı savunur. Irk, etnisite, cinsiyet, dil, milliyet, din, sınıf ve felsefi inanç ayrımcılığı yapmadan tüm ulusların, tüm halkların ve tüm bireylerin haklarını ve saygınlığını tanır. İnsanlar, topluluklar ve uluslar arasında nefreti, düşmanlığı körükleyici yayından kaçınır. Bir ulusun, bir topluluğun ve bireylerin kültürel değerlerini ve inançlarını (veya inançsızlığını) doğrudan saldırı konusu yapamaz. Gazeteci, her türden şiddeti haklı gösterici, özendirici ve kışkırtıcı yayın yapmamaya özen gösterir.

4. Gazeteci, kaynağını bilmediği bilgi ve haberleri yayınlamaz; kaynak açık olmadığında, yayınlamaya karar verdiği durumlarda da kamuoyuna gerekli uyarıları yapmak zorundadır. Ajanslardan alınan özel haberler kullanılırken kaynak belirtilmesine özen gösterilir.

5. Gazeteci temel bilgileri yok edemez, görmezlikten gelemez ve metinlerle belgeleri değiştiremez, tahrif edemez. Yanlış, yanıltıcı ve tahrif edilmiş yayın malzemesi kullanmaktan uzak durur.

6. Gazeteci, bilgi, haber, fotoğraf, görüntü, ses, belge elde etmek için yanıltıcı yöntemler kullanamaz.

7. Gazeteci, kamuya mal olmuş bir şahsiyet bile olsa, halkın haber alma, bilgilenme hakkıyla doğrudan bağlantılı olmayan hiç bir amaç için, izin verilmedikçe özel yaşamın gizliliği ilkesini ihlal edemez.

8. Gazeteci, basılmış, yayınlanmış her yanlışı en kısa sürede düzeltmekle yükümlüdür. Gazeteci, cevap hakkına saygılı olmalıdır.

9. Gazeteci, kendisine güvenilerek verilmiş bilgilerin, belgelerin kaynaklarını, kendileri izin vermediği sürece, mesleki gizlilik ilkesi uyarınca, hiç bir şekilde açıklamaz.

10. Gazeteci, intihal (aşırma), iftira, hakaret, lekeleme, saptırma, manipülasyon, söylenti, dedikodu ve mesnetsiz suçlamalardan kesinlikle uzak durur.

11. Gazeteci, bir bilginin, haberin yayını yahut yayınlanmaması karşılığı hiçbir maddi veya manevi avantajın peşinde olamaz. Gazeteci, devlet başkanından milletvekiline, iş adamından bürokratına kadar haber kaynağı olarak da kabul edilen kişi ve kurumlarla iletişim meslek ilkelerini gözeterek yürütür.

12. Gazeteci, gazetecilik mesleğini, reklamcılıkla, halkla ilişkilerle veya propagandacılıkla karıştıramaz ve ilan-reklam kaynaklarından herhangi bir telkin, tavsiye alamaz, maddi çıkar sağlayamaz.

13. Gazeteci, ne konuda olursa olsun, elde ettiği bilgileri geniş biçimde yayın konusu yapmadan kendi menfaati için kullanamaz. Mesleğini, ne şekilde olursa olsun, (kanunların ve yönetmeliklerin kendisine tanıdığı hakların dışında) ayrıcalıklar kazanmak amacıyla kullanamaz.

14. Gazeteci, her ne amaçla olursa olsun, tehdit ve şantaj gibi yöntemlerle mesleğini ve kendisini kullandırmaz, bunlara başvurmaz.

15. Gazeteci her türlü baskıyı reddeder ve çalıştığı basın-yayın organındaki yöneticileri dışında kimseden işiyle ilgili talimat alamaz.

16. Gazeteci sıfatını taşımayı hak eden herkes meslek ilkelerine de en yüksek seviyede uymayı taahhüt eder ve ülkesindeki kanunlara saygılı olmakla birlikte, hükümet ve benzeri kurumların müdahalelerine kapalıdır. Mesleki olarak sadece meslektaşlarının ve kamuoyunun değerlendirmeleri ile bağımsız yargı organlarını dikkate alır. Gazeteci, devleti yönetenlerin belirlediği ulusal ve uluslararası politikalar konularında bazı önyargılara değil, halkın haber alma hakkına öncelik verir. Onu meslek ahlakı, gazeteciliğin temel ilkeleri ve özgürlükçü demokrasi kaygıları yönlendirir.

Gazetecinin Doğru Davranış Kuralları

Haber-Yorum: Salt haberle yorum ve görüş ayrımı açık yapılmalı, okurun ve izleyicinin neyin haber, neyin yorum olduğunu kolayca seçebilmesini sağlamalıdır.

Fotoğraf-Görüntü: Fotoğraf yahut görüntünün güncel olup olmadığı açık biçimde belirtilmeli, canlandırma görüntülerde de bu, seyircinin fark edebileceği biçimde ifade edilmelidir.

Haber-İlan (Reklam): Haber ve yorum metinleri yahut görüntüleri ile İlan-Reklam amaçlı metinlerin ayrımı hiç bir karışıklığa yer bırakmayacak ölçüde yapılmalıdır.

Yargı: Hazırlık soruşturması sırasında soruşturmayı zaafa uğratan, yönlendiren tarzda haber verilmesinden kaçınılmalıdır. Yargılama sürecinde de haberler her türlü ön yargıdan uzak ve kesinlikle doğruluğundan emin olunarak sunulmalıdır. Gazeteci yargı sürecinde taraf olamaz. Ne haberin verilişinde, ne de başlık ve benzeri sunuşlarda mahkeme kararı kesinleşmedikçe, bir zanlı veya sanık suçlu ilan edilemez. Haberlerde ve yorumlarda suçluymuş gibi değerlendirmeler yapılamaz.

Çocuk: Çocuklarla ilgili suçlarda ve cinsel saldırılarda sanık, tanık ya da mağdur (maktul) olsun, 18 yaşından küçüklerin açık isimleri ve fotoğrafları yayınlanamaz. Çocuğun kişiliğini ve davranışlarını etkileyebilecek durumlarda, gazeteci, bir aile büyüğünün yahut çocuktan sorumlu bir başkasının izni olmaksızın çocukla röportaj yapmaz ve görüntüsünü almaya çalışmaz.

Cinsel saldırılar: Cinsel saldırı mağdurlarının fotoğrafları, görüntüleri veya kimlikleri, açık kamu yararı olmadıkça yayınlanamaz.

Kimlik veya özel durum: Açık kamu yararı olmadıkça ve olayla doğrudan ilgisi, bağlantısı bulunmadıkça, bir insanın davranışı veya işlediği suç, onun ırkına, milliyetine, dinine, cinsiyetine, cinsel eğilimine, hastalığına yahut fiziksel, zihinsel özürlü olup olmamasına dayandırılamaz. Kişinin bu özel durumu, alay, hakaret, önyargı konusu yapılamaz.

Sağlık: Sağlık konusunda sansasyondan kaçınmalı, insanları umutsuzluğa yahut sahte umutlara sevk edecek yayın yapılmamalıdır. İlaç tavsiyesinde mutlaka uzmana danışmalıdır. Hastanelerde araştırma yapan, bilgi ve görüntü almaya çalışan gazeteci, kimliğini belirtmek ve girilmesi yasak bölümlere ancak yetkililerin izniyle girmek zorundadır. Aynı şekilde yetkilinin, hastanın yahut yakınının izni olmaksızın hastane ve benzeri kurumlarda her türlü yolla ses ve görüntü alınmamalıdır.

Hediye: Kararlarla ve yayınlarla ilgili önyargı, kuşku yaratacak her cinsten kişisel hediye ve maddi menfaat reddedilmelidir.

Müessese Çıkarı: Gazetecinin bir basın-yayın organındaki işlevini Hak ve Sorumluluk bildirgesindeki hakları, sorumlulukları ve görevleri belirler. Gazeteci, bu mesleki çerçeve ile yayın organının çizgisi dışında, müessese çıkarı söz konusu olsa dahi, hiçbir faaliyete gönüllü yahut zorla katılamaz.

Özeleştiri: Gazeteci ile basın-yayın organları, tekzip ve cevap hakkı gibi zorunlulukların dışında da, yanlışları düzeltmek ve özeleştiri yapmakla yükümlüdür.

Taraf olma: Gazeteci ve yayın organı, her ne nedenle ve her ne biçimde olursa olsun, taraf oldukları bir olaydaki konumlarını kamuoyuna açıkça belirtmelidir. Yayın organı yahut yorumcu, siyasi, ekonomik ve toplumsal tercihlerinin doğrultusunda yayın yapabilir. Bu durumda da bu tavır açıkça ortaya konulmalı, ayrıca haber-olay ayrımı kesin biçimde yapılmalıdır.

Özel hayat: Çerçeveyi, Bildirge'nin ilgili maddesi çizer. Asıl olan kamu yararıdır. Özel hayatın gizliliğinin geçersiz sayılabileceği başlıca konular şöyle sıralanabilir:

a) Büyük bir suç yahut yolsuzluk üstüne araştırma ve yayın

b) Toplumu kökü etkileyici bir tutumla ilgili araştırma ve yayın

c) Toplumun güvenliğinin veya sağlığının korunması

d) İlgili kişinin sözleri yahut eylemleri sonucu halkın yanılmasının, yanıltılmasının veya yanlış yapmasının engellenmesi

Bu durumlarda dahi özel hayatın kamuya açılan kesiti mutlaka konuyla doğrudan ilgili olmalı veya ilgili kişinin özel hayatının onun kamusal faaliyetini de etkileyip etkilemediği gözetilmelidir.

Bilgi-Belge: Doğrudan kamu yararı olmadıkça, sahibinin izni dışında belge, fotoğraf, ses yahut görüntü alınamaz. Kamu çıkarı söz konusu olduğunda dahi, yukarıdakilerin başka hiçbir şekilde elde edilemeyeceğine kesin kanaat getirilmiş olması gerekir. Yıldırma, tehdit ısrar: Gazeteci, bilgi veya görüntü almak için tehdit, şantaj gibi yıldırma yolları ile hırpalama, zorlama gibi yöntemlere başvurmaz. Açık kamu yararı olmadıkça, gazeteci bilgi, ses görüntü için, muhatabı istemediği halde zorlayıcı olamaz ve özel hayatla ilgili mekanlarda izinsiz bulunamaz.

Haber için para: Açık ve kesin kamu yararı olmadıkça, gazeteci belge yahut görüntü temini amacıyla, bir başka suçla ilgili sanık, tanık veya onların yakınlarına para veremez.

Sarsıcı durumlarda: Üzüntü, sıkıntı, tehlike, yıkım, felaket ya da şok halindeki insanlar söz konusu olduğunda gazetecinin olaya yaklaşımı ve araştırması insani olmalı ve gizliliklere riayet edilerek duygu sömürüsünden kaçınılmalıdır.

Suçlu yakınları: Gazeteci, sanıkların yahut suçluların akrabalarını, yakınlarını, olayla ilgileri olmadıkça veya olanın doğru anlaşılması için gereği bulunmadıkça teşhir etmez.

Ekonomik, mali bilgi: Kanunlarla yasaklanmış olmasa dahi, gazeteci elde ettiği ekonomik-mali bilgileri geniş biçimde yayınlamadan önce kendisinin yahut yakınlarının menfaati için kullanamaz. Gazeteci, kendisinde ve yakınlarında bulunan hisse senedi ve benzeri mali araçlar konusunda, yayın organındaki sorumluları bu menkul kıymet sahipliği hakkında doğru bilgilendirmediği sürece yayın yapamaz. Gazeteci, hakkında haber yahut yorum yazdığı ya da yakında yazacağı menkul veya gayrimenkul kıymetlerin doğrudan veya dolaylı alım satımını yapamaz.

Ambargo: Gazeteci, kendi çabasıyla elde etmedikçe, bir kaynağın verdiği bilgi ve belgenin yayınlanma tarihi konusunda onun arzusuna uyar. Gazeteci, röportaj, haber, yorum veya görüntü, yayın şekli ne olursa olsun, hazırladığı yayın organındaki sorumlular dışında, kaynağı da dâhil kimseye denetlettirmekle yükümlü değildir.

Rekabet: Gazeteci, rekabet nedeniyle de olsa, bir başka gazeteciye bilinçli ve açık, mesleki zarar vermekten kaçınır. Bir meslektaşının yayınını engelleyici davranışlarda bulunamaz.

Özdeşleşme: Gazeteci, ihtisas alanı ne olursa olsun öncelikle gazetecidir. Polis muhabiri, polis yahut sözcüsü, spor muhabiri kulüp yöneticisi yahut sözcüsü, herhangi bir partiden sorumlu muhabir onun üyesi yahut sözcüsü gibi davranamaz, yayın yapamaz.

Yolculuğumuz ve hedefimiz

2005-07-29T17:31:00.000+03:00

Kimileri seyahati, hedefe ulaşmak için gereken sıkıntılı bir süreç olarak görür. Kimileriyse seyahatin her anından fikrî ve fizikî zevk almaya çalışır. İkinci gruptan olmaya çalışsam da, eskiden ilk grubun sıkı bir üyesiydim. Bu yüzden az sonra okuyacaklarınız onlara yöneliktir.

Medyanın dönüştüğünü ve bunun süreceğini savunuyorum. Diğerlerinden farkım, bunun bizi "Tek Medya"ya ulaştıracağını düşünmemde. Peki, Tek Medya ile neyi kastediyorum?

İngilizce "one medium", bahsedilen ortamın bir tane olduğuna işaret eder. Benim hayal ettiğim ve her yerde izlerini gördüğümse, kablosuz iletişimin esas olduğu, görüntülü, sesli ve yazılı tüm yayın ve içeriklere erişilebilen bir ortam. Arayüz e-kâğıt olabilir, PDA, dizüstü bilgisayar, akıllı telefon veya başka bir cihaz olabilir. Önemli olan içeriğe erişimin ve etkileşimin/geri bildirimin bu mecradan yapılması. Yani fiziksel erişim mantığının tek olması.

Medya dönüşümüne ufak bir katkı / tepeden kar topu yuvarlamak

2005-07-21T15:28:00.001+03:00

Selamlar dünya!

Başlık web günlüğümün müstakbel içeriğini de anlatıyor.
Kim olduğum gibi ufak bilgileri de zamanla paylaşırız ;)

PS: 2000 senesinde Serkan Bıçakçı arkadaşım, Ragıp Duran'a kitap ismi olarak Medyamorfoz'u teklif etmişti. Manidar bir kavram olarak Mediamorphos, o zamanlardan aklımda yer etti.